Η παρούσα μεταπτυχιακή διπλωματική εργασία εξετάζει το εργοστάσιο της Columbia στον Περισσό Αττικής ως κεντρικό χώρο της ελληνικής δισκογραφικής ιστορίας και, ταυτόχρονα, ως αντικείμενο δημόσιας ιστορίας, μνήμης, αντι-μνήμης και πολιτιστικής κληρονομιάς. Η έρευνά μας ξεκινά από την ιστορία της ηχογράφησης και της τεχνικής αναπαραγωγής του ήχου και την ιστορία των πρώτων μεγάλων δισκογραφικών εταιρειών, πολλές από τις οποίες επεκτάθηκαν στη συνέχεια, δισκογραφικά, σε σημεία με έντονο ελληνικό στοιχείο όπως η Σμύρνη και η Κωνσταντινούπολη, αλλά και σε χώρες στις οποίες υπήρξε ελληνική μετανάστευση, όπως η Αμερική. Στο πλαίσιο αυτό, οι πρώτοι δίσκοι γραμμοφώνου, οι ετικέτες τους και τα δισκογραφικά στοιχεία που φέρουν, δεν αποτελούν μόνο μουσικά αντικείμενα αλλά και πρωτογενή τεκμήρια για την ανασύσταση της ιστορίας της δισκογραφίας.

Κεντρικός άξονας της εργασίας είναι η ιστορική πορεία της εταιρείας Columbia στην Αθήνα: η ίδρυση και λειτουργία του εργοστασίου, οι εταιρείες και τα πρόσωπα που συνδέθηκαν με αυτό, οι πρώτες ηχογραφήσεις που συνδέονται με το ρεμπέτικο τραγούδι, τα στούντιο, η παραγωγή δίσκων και η συμβολή του χώρου, από την ανοικοδόμησή του ως σήμερα, στη διαμόρφωση της ελληνικής αστικής λαϊκής μουσικής. Παράλληλα, εξετάζεται η εγκατάλειψη, η μεταβίβαση και η κατεδάφιση μεγάλου μέρους του εργοστασιακού συγκροτήματος, καθώς και η αντίδραση συλλογικοτήτων που διεκδίκησαν τη διάσωση και αξιοποίησή του, ως τόπο μνήμης.

Τέλος, η Columbia δεν μπορεί να προσεγγιστεί μόνο ως βιομηχανικό κατάλοιπο, αλλά και ως ένας σύνθετος τόπος υλικής και άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς. Τα εναπομείναντα ίχνη της, η κεντρική πύλη, τα αρχειακά τεκμήρια, οι δίσκοι, οι μαρτυρίες και οι συλλογικές διεκδικήσεις συγκροτούν έναν χώρο όπου η μνήμη της ελληνικής δισκογραφίας παραμένει ανοιχτή και συγκρουσιακή. Υπό αυτό το πρίσμα, το πρώην εργοστάσιο προσεγγίζεται ως ένα ιδιαίτερο αντι-μνημείο· όχι ως σχεδιασμένο μνημείο, αλλά ως ένα κατάλοιπο που, μέσα από την απουσία, τη φθορά και την καταστροφή του, εξακολουθεί να μας προκαλεί και να μας υπενθυμίζει τη μακραίωνη και μοναδική ιστορία του.

This postgraduate thesis examines the Columbia factory in Perissos, Attica, as a central site of Greek record history and, at the same time, as an object of public history, memory, counter-memory and cultural heritage. Our research begins with the history of recording and the technical reproduction of sound and the history of the first major record companies, many of which subsequently expanded, record-wise, to places with a strong Greek element such as Smyrna and Constantinople, but also to countries where there was Greek immigration, such as America. In this context, the first gramophone records, their labels and the discographic information they carry, are not only musical objects but also primary documents for the reconstruction of the history of discography.

The central axis of the work is the historical course of the Columbia company in Athens: the establishment and operation of the factory, the companies and individuals associated with it, the first recordings associated with rebetiko singing, the studios, the production of records and the contribution of the space, from its reconstruction to the present day, to the formation of Greek urban folk music. At the same time, the abandonment, transfer and demolition of a large part of the factory complex are examined, as well as the reaction of collectives that claimed its rescue and utilization as a place of memory. Finally, Columbia cannot be approached only as an industrial remnant, but also as a complex place of tangible and intangible cultural heritage. Its remaining traces, the central gate, the archival documents, the records, the testimonies and the collective claims constitute a space where the memory of Greek discography remains open and conflictual. In this light, the former factory is approached as a particular anti-monument; not as a designed monument, but as a remnant that, through its absence, decay and destruction, continues to challenge us and remind us of its long and unique history.