Δημόσια ιστορία/ Public history | Κινηματογράφος/ Cinema | Σάτιρα/ Satire | Πολεμικές ταινίες/ War films | Συλλογική μνήμη/ Collective memory | Ιστορική ερμηνεία/ Historical interpretation
Ιστορία και Κινηματογράφος/ ΔΙΣ62
13
65
φωτογραφίες
Η παρούσα διπλωματική εργασία εξετάζει τον τρόπο, με τον οποίο η σάτιρα αξιοποιείται στον κινηματογράφο για την αναπαράσταση, την ερμηνεία και τη δημόσια διαπραγμάτευση του παρελθόντος. Βασικός στόχος της είναι να διερευνήσει κατά πόσο η σατιρική κινηματογραφική αναπαράσταση μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο Δημόσιας Ιστορίας, συμβάλλοντας στη διαμόρφωση της συλλογικής μνήμης και στην ανάπτυξη ενός κριτικού δημόσιου διαλόγου γύρω από ιστορικά γεγονότα και πολιτικές εμπειρίες.
Η εργασία βασίζεται στη συγκριτική ανάλυση οκτώ ταινιών, που καλύπτουν χρονικά την περίοδο από τη δεκαετία του 1960 έως και τη δεκαετία του 2010 (Dr. Strangelove, M*A*S*H, Catch-22, Walker, Λούφα και Παραλλαγή, No Man's Land, The Death of Stalin και Jojo Rabbit). Οι ταινίες, οι οποίες περιλαμβάνουν κυρίως πολεμικά έργα, αλλά και έργα που πραγματεύονται αυταρχικά καθεστώτα και πολιτικές συγκρούσεις, προέρχονται από διαφορετικά εθνικά και παραγωγικά περιβάλλοντα και αναφέρονται σε διαφορετικές ιστορικές περιόδους και γεγονότα, γεγονός που επιτρέπει την ανάδειξη τόσο των κοινών χαρακτηριστικών, όσο και των διαφοροποιήσεων της σατιρικής κινηματογραφικής αναπαράστασης. Η ανάλυση στηρίζεται στις θεωρητικές προσεγγίσεις της Δημόσιας Ιστορίας, της ιστορικής αναπαράστασης και της συλλογικής μνήμης, καθώς και στη σχετική βιβλιογραφία για τον κινηματογράφο και τη σάτιρα.
Η έρευνα καταδεικνύει ότι η σάτιρα δεν αποτελεί απλώς ένα μέσο κωμικής αναπαράστασης του παρελθόντος, αλλά έναν ιδιαίτερο τρόπο ιστορικής ερμηνείας, μέσω του οποίου αμφισβητούνται κυρίαρχες αφηγήσεις, αποδομούνται μηχανισμοί εξουσίας και αναδεικνύονται οι αντιφάσεις του πολέμου, του αυταρχισμού και της ιδεολογίας. Επίσης αποδεικνύεται ότι οι κινηματογραφικές αυτές αναπαραστάσεις συμμετέχουν ενεργά στη διαμόρφωση της δημόσιας ιστορίας και της συλλογικής μνήμης, επηρεάζοντας τον τρόπο με τον οποίο οι κοινωνίες προσεγγίζουν, ερμηνεύουν και επαναξιολογούν το παρελθόν τους. Η εργασία καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η σατιρική κινηματογραφική αναπαράσταση μπορεί να λειτουργήσει ως ένα ουσιαστικό εργαλείο Δημόσιας Ιστορίας, αναδεικνύοντας τον κινηματογράφο ως χώρο ιστορικής ερμηνείας, δημόσιου διαλόγου και κριτικού αναστοχασμού.
This master's thesis examines the ways in which satire is employed in cinema to represent, interpret, and publicly negotiate the past. Its primary objective is to investigate whether satirical cinematic representation can function as a tool of Public History by contributing to the formation of collective memory and fostering critical public engagement with historical events and political experiences.
The study is based on a comparative analysis of eight films produced between the 1960s and the 2010s (Dr. Strangelove, M*A*S*H, Catch-22, Walker, Loafing and Camouflage, No Man's Land, The Death of Stalin, and Jojo Rabbit). The selected corpus consists primarily of war films, alongside films dealing with authoritarian regimes and political conflicts. Produced in different national and cinematic contexts and focusing on diverse historical periods and events, these films provide a suitable framework for examining both the common features and the different manifestations of satirical cinematic representation. The analysis draws upon theoretical approaches of Public History, historical representation, and collective memory, as well as the relevant scholarship on cinema and satire.
The findings demonstrate that satire is not merely a form of comic representation of the past but also a distinctive mode of historical interpretation through which dominant narratives are challenged, mechanisms of power are deconstructed, and the contradictions of war, authoritarianism, and ideology are exposed. Furthermore, the study shows that these cinematic representations actively contribute to the construction of Public History and collective memory by shaping the ways in which societies approach, interpret, and reassess the past. The study concludes that satirical cinematic representation can function as a meaningful tool of Public History, highlighting cinema as a space of historical interpretation, public dialogue, and critical reflection.
