Η παρούσα διπλωματική εργασία, η οποία γίνεται στα πλαίσια του μεταπτυχιακού προγράμματος σπουδών «Λαϊκός Πολιτισμός και Νεότερη Πολιτιστική Κληρονομιά», του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου Αθηνών, εξετάζει το πανηγύρι της Σκοτούσσας του νομού Σερρών ως κοινωνικό και πολιτισμικό θεσμό, εστιάζοντας στη διαχρονική του εξέλιξη, στις λειτουργίες του και στον ρόλο του στη συγκρότηση της συλλογικής μνήμης και της τοπικής ταυτότητας της Σκοτούσσας. Το πανηγύρι προσεγγίζεται όχι ως απλή εορταστική εκδήλωση, αλλά ως ζωντανή πολιτισμική πρακτική, η οποία ενσωματώνει ιστορικά βιώματα, κοινωνικές σχέσεις και πολιτισμικές αξίες της τοπικής κοινότητας. Η έρευνα βασίζεται σε ποιοτική, ιστορική και λαογραφική προσέγγιση, με αξιοποίηση γραπτών πηγών (βιβλιογραφικές αναφορές), προσωπικών βιωματικών εμπειριών και θεσμικών ευρετηρίων που αφορούν την άυλη πολιτιστική κληρονομιά (Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς). Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη λειτουργία του πανηγυριού ως μηχανισμού κοινωνικής συνοχής, διαγενεακής μετάδοσης και αναπαραγωγής της συλλογικής μνήμης της κοινότητας.

Η ανάλυση αναδεικνύει τη μακρά ιστορική πορεία του πανηγυριού της Σκοτούσσας, από τις βυζαντινές απαρχές και την Οθωμανική περίοδο, έως και τις μεταβολές του 20ού αιώνα και τη σύγχρονη εποχή. Καθοριστικής σημασίας υπήρξε η μετατόπιση της ημερομηνίας τέλεσής του στις αρχές της δεκαετίας του 1920, η οποία συνδέθηκε με ιστορικά τραύματα και βιώματα της κοινότητας, ενσωματώνοντας τη μνήμη στη δομή του θεσμού.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη δομή και τις επιμέρους λειτουργίες του πανηγυριού, όπως ο θρησκευτικός, ο εμπορικός, ο πολιτιστικός, ο αθλητικός και ο κοινωνικός τομέας, καθώς και στις ιδιαιτερότητες που προσδίδουν στο πανηγύρι της Σκοτούσσας τον ξεχωριστό του χαρακτήρα, όπως η πάλη, τα διατροφικά έθιμα και το χαρακτηριστικό ηχοτοπίο και  χωροτοπίο. Τα στοιχεία αυτά αναδεικνύονται ως βασικοί παράγοντες της διαχρονικής αντοχής του θεσμού.

Τέλος, η εργασία εξετάζει το πανηγύρι της Σκοτούσσας στη σύγχρονη εποχή και τη σημασία της ένταξής του, το έτος 2023, στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO. Η θεσμική αναγνώριση προσεγγίζεται ως επιστέγασμα μιας μακράς ιστορικής πορείας, αλλά και ως πεδίο νέων προκλήσεων, αναδεικνύοντας την μοναδικότητα  του βιωματικού χαρακτήρα του πανηγυριού. Συνολικά, η εργασία αυτή, καταδεικνύει ότι το πανηγύρι της Σκοτούσσας αποτελεί ζωντανό και ανθεκτικό θεσμό του λαϊκού πολιτισμού, με καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της πολιτισμικής ταυτότητας και της συλλογικής μνήμης της τοπικής κοινότητας.

The present master’s thesis, conducted, within the framework of the postgraduate programme “Folk Culture and Modern Cultural Heritage”, of the Hellenic Open University (HOU / EAP), examines the festival of Skotoussa, in the region of Serres, as a social and cultural institution, focusing on its diachronic evolution, its functions and its role in the formation, of collective memory and the local identity of Skotoussa. The festival is approached, not as a simple celebratory event, but as a living cultural practice, that incorporates historical experiences, social relations and cultural values, of the local community. The research is based on a qualitative, historical and folkloristic approach, drawing on written sources including bibliographical references, local archives, testimonies and institutional texts related to intangible cultural heritage. Particular emphasis, is placed, on the function of the festival, as a mechanism of social cohesion, intergenerational transmission and reproduction of collective memory.

The analysis, highlights the long historical trajectory, of the Skotoussa festival, from its Byzantine origins and the period of Ottoman rule, to the transformations of the twentieth century and the contemporary era. Of particular, importance was the shift, in the date of its celebration in the early 1920s, which was associated with historical trauma and experiences of the community, incorporating memory into the very structure of the institution. Special emphasis, is given, to the structure and individual functions of the festival, including its religious, commercial, cultural, athletic and social dimensions, as well as to the distinctive features, that give the Skotoussa festival, its unique character, such as wrestling, food - related customs and its characteristic soundscape. These elements, are highlighted, as key factors, in the long - term resilience, of the institution.

Finally, the thesis examines the Skotoussa festival, in the contemporary period and the significance of its inclusion, in 2023, in the National Inventory of Intangible Cultural Heritage of UNESCO. This institutional recognition, is approached as the culmination of a long historical trajectory, but also, as a field, of new challenges, highlighting the need to preserve the authenticity and experiential character, of the festival. Overall, this study demonstrates, that the Skotoussa festival, constitutes a living and resilient institution, of folk culture, with a decisive role, in shaping the cultural identity and collective memory, of the local community.