Η παρούσα εργασία εκπονήθηκε στα πλαίσια του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών της Σχολής Ανθρωπιστικών Επιστημών του ΕΑΠ και διερευνά, αναδεικνύοντάς τες, την προέλευση και σημασία των τοπωνυμίων ως ψηφίδες τοπικής ιστορίας και φορείς άυλης και υλικής πολιτιστικής κληρονομιάς, μέσα από την εστίαση στα τοπωνυμικά της Μουσθένης του δήμου Παγγαίου (Ν. Καβάλας). Επιχειρεί, επιπλέον, να καταθέσει ορισμένες προτάσεις για τη διδακτική αξιοποίησή τους στην Α/θμια Εκπαίδευση. Πιο συγκεκριμένα, εξετάζονται τα τοπωνύμια ως καρποί αλληλεπίδρασης της φύσης και των ανθρώπων, επινοημένα από τους δεύτερους, καθώς γεννούν και μεταφέρουν διαγενεακά ένα πλέγμα γνώσεων, νοημάτων, συμβόλων, αξιών και πρακτικών στα μέλη κάθε κοινότητας με ισχυρή την αίσθηση της πολιτισμικής συγγένειας και του συν-ανήκειν. Η περίπτωση που μελετάται είναι η Μουσθένη Παγγαίου, μια παραδοσιακή αγροτική κοινότητα με ιστορία από τους νεολιθικούς χρόνους και διαρκή παρουσία ως σήμερα, με ιδιαίτερο γεωμορφολογικό ανάγλυφο λόγω του Παγγαίου, και άφθονα νερά, και με μεγάλο πλούτο τοπωνυμικών στα όριά της που αντικατοπτρίζουν την πορεία της στο χρόνο, την πίστη των κατοίκων της, τις λαϊκές παραδόσεις, τις ασχολίες τους, τις κοινωνικές τους σχέσεις, όλα αυτά που αποτελούν την άυλη και υλική πολιτιστική κληρονομιά της. Τα τοπωνυμικά της αφηγούνται ιστορίες για πρόσωπα και πράγματα, συνδέονται με την καθημερινότητα και με εορταστικές τελετές που παραμένουν ζωντανές ως σήμερα, καθώς μεταφέρονται από γενιά σε γενιά. Η καταγραφή και η διερεύνηση της προέλευσης και των άυλων και υλικών προεκτάσεών τους είναι ουσιαστικά η παρακολούθηση της διαδικασίας ιστορικοποίησης του τοπίου της, οικιστικού και αγροτικού, και αποτελεί μια ευκαιρία επαφής των νεότερων μελών της κοινότητας με την πολιτιστική κληρονομιά και ιστορία τους, και κυρίως ερμηνείας και κατανόησής τους, γι’ αυτό και επιδιώκεται η διδακτική τους αξιοποίηση στην Α/θμια Εκπαίδευση με ποικίλους τρόπους στα μαθήματα της Ε΄και ΣΤ΄ Δημοτικού.

This work was prepared within the framework of the Postgraduate Studies Program of the School of Humanities of the Greek Open University and investigates, highlighting them, the origin and significance of place names as pieces of local history and carriers of intangible and tangible cultural heritage, through a focus on the place names of Moustheni in the municipality of Pangaio (Kavala Prefecture). It also attempts to submit certain proposals for their educational use in Primary Education. More specifically, is examined the toponyms such as relations interaction’s the nature and people, invented by the latter, as they give rise to and transmit intergenerationally a network of knowledge, meanings, symbols, values and practices to the members of each community with a strong sense of cultural affinity and co-belonging. The case under study is Moustheni Pangaiou, a traditional rural community with a history dating back to Neolithic times and a continuous presence to the present day, with a special geomorphological relief due to Pageo, and abundant waters, and with a great wealth of toponyms within its borders that reflect its course over time, the faith of its inhabitants, the folk traditions, their occupations, their social relations, all of which constitute its intangible and tangible cultural heritage. Its toponyms narrate stories about people and things, are linked to everyday life and to festive ceremonies that remain alive to this day, as they are passed down from generation to generation. Their recording and the investigation of their origin and their intangible and material extensions is essentially the monitoring of the process of historicization of its landscape, residential and rural, and constitutes an opportunity for the younger members of the community to come into contact with their cultural heritage and history, and mainly for their interpretation and understanding, which is why their educational use in Primary Education is sought in various ways in the subjects of Language, Environmental Studies, History and Geography.