Περίληψη Διπλωματικής Εργασίας:

Τίτλος Διπλωματικής Εργασίας: «Μελέτη του εσωκλίματος σε κτήρια πολιτιστικής κληρονομιάς: Συμβολή στην αποκατάσταση και την προστασία τους από την κλιματική αλλαγή. Σύγκριση με τα διεθνή πρότυπα»

Συγγραφέας: Εμμανουήλ Σάλλας

Επίβλεψη: Δρ. Βασιλική Κυριακού, Νικόλας Μισέλ Φίλιπ Ρεμί

Ίδρυμα: Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο (ΕΑΠ)

1. Ερευνητικό Πλαίσιο & Στόχοι

Η παρούσα εργασία εξετάζει τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν τα ιστορικά κτίρια και οι εκθεσιακοί χώροι λόγω της κλιματικής αλλαγής (έντονες αυξομειώσεις θερμοκρασίας και σχετικής υγρασίας). Στόχος της είναι η μελέτη του εσωκλίματος, η αποτίμηση των θερμοφυσικών χαρακτηριστικών των κατασκευών, η συλλογή μετρήσεων και η σύγκρισή τους με διεθνή πρότυπα για την πρόληψη φθορών στα εκθέματα.

2. Μεθοδολογία & Εργαλεία

Η έρευνα βασίστηκε στα εξής βήματα:

• Καταγραφή Περιβαλλοντικών Παραμέτρων: Χρήση του ψηφιακού καταγραφικού ακριβείας FHT 70 DataLog για τη συνεχή παρακολούθηση θερμοκρασίας και σχετικής υγρασίας (RH).
• Συλλογή Εξωτερικών Δεδομένων: Αξιολόγηση των μετρήσεων σε σύγκριση με πραγματικά μετεωρολογικά δεδομένα από τον σταθμό του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών στο Χαλάνδρι.
• Διεθνή Πρότυπα Αναφοράς:
• EN 15757:2010: Εστιάζει στη διατήρηση του «ιστορικού κλίματος». Ορίζει ότι οι βραχυπρόθεσμες διακυμάνσεις της υγρασίας δεν πρέπει να υπερβαίνουν το 10% (ή 5% για πολύ ευαίσθητα αντικείμενα) και η θερμοκρασία να κυμαίνεται μεταξύ 15°C–25°C.
• ASHRAE Guideline 34-2019: Προτείνει ενεργειακές παρεμβάσεις αποτρέποντας τη συμπύκνωση υδρατμών (τυπικές θερμοκρασίες: 22°C χειμώνα / 25°C καλοκαίρι).
• Διεθνές Παράδειγμα: Αναφορά στο Μουσείο Επιστημών του Πανεπιστημίου της Κοΐμπρα (Πορτογαλία), όπου πραγματοποιήθηκε 24μηνη παρακολούθηση εσωκλίματος βάσει του EN 15757.

3. Μελέτη Περίπτωσης: Κτίρια Δήμου Χαλανδρίου

Τα κτίρια επιλέχθηκαν από τη βάση δεδομένων διατηρητέων του ΥΠΕΝ λόγω προσβασιμότητας και πολιτιστικής χρήσης.

Α. Αετοπούλειο Πολιτιστικό Κέντρο

• Περιγραφή & Κατασκευή: Κτίριο του 1967 (προ Κανονισμού Θερμομόνωσης 1979) με φέροντα οργανισμό από οπλισμένο σκυρόδεμα, τοιχοποιία χωρίς θερμομόνωση και ξύλινα κουφώματα με μονό υαλοπίνακα ($U_w = 3{,}7 - 4{,}2 \text{ W/m}^2\text{K}$).
• Αποτελέσματα Μετρήσεων (Οκτώβριος 2025 – Μάρτιος 2026):
• Θερμοκρασία: Μέσες τιμές 21,14°C έως 21,81°C (εντός των ορίων των προτύπων EN 15757 & ASHRAE).
• Σχετική Υγρασία: Μέση τιμή έως 59% (Νοέμβριος 2025). Σε ορισμένες περιόδους παρατηρήθηκαν τιμές < 40% (κίνδυνος ξήρανσης για χαρτί/ξύλο).
• Προτάσεις: Ρύθμιση συστημάτων κλιματισμού για διατήρηση της υγρασίας στο εύρος 40%–65% και περιορισμό των ημερήσιων διακυμάνσεων.

Β. Κτίριο «Νόμπελ»

• Περιγραφή & Κατασκευή: Δείγμα μπρουταλισμού από εμφανές οπλισμένο σκυρόδεμα. Κατά τη διάρκεια της μελέτης ήταν ημιτελές (χωρίς θερμομόνωση, με μεταλλικά κουφώματα χωρίς θερμοδιακοπή). Έχει εκδοθεί νέα άδεια (2025) για μετατροπή του σε σύγχρονο πολιτιστικό/εκθεσιακό χώρο κατηγορίας Α' κατά ΚΕΝΑΚ.
• Αποτελέσματα Μετρήσεων:
• Θερμοκρασία: Μέση εσωτερική 21°C (παρόμοια με την εξωτερική 22,5°C λόγω έλλειψης μονώσεων).
• Σχετική Υγρασία: Μέση τιμή 55,63% με ακραίες διακυμάνσεις από 37,5% έως 73,1%, ξεπερνώντας τα όρια ασφαλείας των προτύπων.
• Εκτίμηση: Με την ολοκλήρωση της ανακαίνισης (ενεργειακά κουφώματα, εξωτερική θερμομόνωση, νέα συστήματα HVAC), οι δείκτες εσωκλίματος θα ευθυγραμμιστούν πλήρως με τα διεθνή πρότυπα.

4. Κύρια Συμπεράσματα

1. Τα υφιστάμενα ιστορικά και δημοτικά κτίρια χωρίς ενεργειακή προστασία παρουσιάζουν έντονη εξάρτηση από τις εξωτερικές συνθήκες.
2. Το κύριο πρόβλημα για τη διατήρηση των εκθεμάτων/βιβλίων είναι οι ακραίες διακυμάνσεις της σχετικής υγρασίας.
3. Η εφαρμογή στοχευμένων ηπιών παρεμβάσεων (στεγανοποίηση, ρύθμιση HVAC, ενεργειακή αναβάθμιση κελύφους) είναι απαραίτητη για τη διασφάλιση της βιωσιμότητας των κτιρίων και την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Abstract:

Title: Study of the indoor climate in cultural heritage buildings: Contribution to their restoration and protection against climate change. Comparison with international standards.

1.Research framework - This study examines the challenges faced by historic buildings and exhibition spaces due to climate change (significant fluctuations in temperature and relative humidity). The objective is to analyze the indoor climate, assess the thermophysical properties of the structures, and collect measurements for comparison with international standards in order to prevent damage to the exhibits. 2.Research steps·         Recording of Environmental ParametersUse of the FHT 70 DataLog precision digital data logger for continuous monitoring of temperature and relative humidity (RH).·         External Data CollectionEvaluation of the measurements against actual meteorological data from the National Observatory of Athens station in Chalandri.·         International Reporting StandardsEN 15757:2010: Focuses on the preservation of the "historical climate." It specifies that short-term humidity fluctuations must not exceed 10% (or 5% for highly sensitive objects) and that the temperature should range between 15°C and 25°C.ASHRAE Guideline 34-2019: Proposes energy-related interventions while preventing water vapor condensation (standard temperatures: 22°C in winter / 25°C in summer).International Example -Reference to the Science Museum of the University of Coimbra (Portugal), where a 24-month indoor climate monitoring program was conducted in accordance with EN 15757. 3. Case study: Chalandri Municipality buildingBuildings may be selected either from the Ministry of Energy’s database of listed buildings or from buildings that are accessible to us and serve a cultural purpose.Α. Aetopouleio Cultural CenterA building dating from 1967 (predating the 1979 Thermal Insulation Regulation) made of reinforced concrete, with uninsulated walls and single-glazed wooden windows.Measurement Results (October 2025 – March 2026):Temperature: Average values ​​of 21.14°C to 21.81°C (within the limits of the EN 15757 & ASHRAE standards).Relative Humidity: Average value up to 59% (November 2025). Values ​​below 40% were observed during certain periods (risk of desiccation for paper/wood).Recommendations: Adjust air conditioning systems to maintain humidity within the 40%–65% range and limit daily fluctuations.Β. Nobel" Building – Future Cultural Center of the Municipality of ChalandriIt holds an initial building permit from 2005. The structure is unfinished, made of reinforced concrete, and features metal window frames with single glazing and no thermal break. A new building permit was issued in 2025 for its completion and conversion into a modern cultural exhibition space, classified as Category A under KENAK standards.Measurement ResultsTemperature: Average indoor 21°C (similar to the outdoor 22.5°C due to the lack of insulation).Relative Humidity: Mean value of 55.63% with extreme fluctuations ranging from 37.5% to 73.1%, exceeding the safety limits set by standards.Assessment: Upon completion of the renovation (energy-efficient window systems, external thermal insulation, new HVAC systems), indoor climate indicators will fully align with international standards. 4. Conclusions1.                 Existing historical and municipal buildings lacking energy-efficient protection exhibit a strong dependence on external conditions. 2.                 The primary challenge for the preservation of exhibits and books is extreme fluctuation in relative humidity. 3.                 Implementing targeted, low-impact interventions (sealing, HVAC adjustment, building envelope energy upgrades) is essential to ensure the sustainability of the buildings and protect cultural heritage.