Η παρούσα διπλωματική εργασία, με τίτλο «Επανανοηματοδοτώντας την αγροτική εργασία: Μια φεμινιστική προσέγγιση της θέσης των γυναικών στη γεωργία», διερευνά τη συμμετοχή των γυναικών στον αγροτικό τομέα και τους τρόπους με τους οποίους συγκροτούνται και αναπαράγονται οι έμφυλες ανισότητες στην ελληνική ύπαιθρο. Κεντρικός στόχος είναι η κατανόηση της αγροτικής εργασίας ως έμφυλης κοινωνικής διαδικασίας και η ανάδειξη τόσο των περιορισμών όσο και των δυνατοτήτων ενδυνάμωσης των γυναικών στη γεωργία. Η μελέτη στηρίζεται θεωρητικά σε φεμινιστικές προσεγγίσεις της αγροτικής εργασίας και ειδικότερα στη Φεμινιστική Θεωρία των Αγροδιατροφικών Συστημάτων (Feminist Agri-food Systems Theory – FAST). Μεθοδολογικά υιοθετείται ποιοτική προσέγγιση, μέσω ημιδομημένων συνεντεύξεων με δέκα γυναίκες γεωργούς στον Δήμο Βισαλτίας του Νομού Σερρών. Η ανάλυση των δεδομένων οργανώθηκε θεματικά με βάση τους έξι άξονες της FAST, επιτρέποντας τη διερεύνηση ζητημάτων ισότητας, επαγγελματικής ταυτότητας, πρόσβασης σε πόρους, συλλογικής δράσης και εναλλακτικών αγροδιατροφικών πρακτικών. Τα ευρήματα δείχνουν ότι η γυναικεία αγροτική εργασία παραμένει σε μεγάλο βαθμό αόρατη και υποτιμημένη, καθώς συνδυάζει παραγωγική, φροντιστική και διοικητική εργασία χωρίς αντίστοιχη κοινωνική και θεσμική αναγνώριση. Παράλληλα, αναδεικνύεται η επιμονή πατριαρχικών προτύπων που περιορίζουν την πρόσβαση των γυναικών στη λήψη αποφάσεων και στους παραγωγικούς πόρους. Ωστόσο, εντοπίζονται και πρακτικές που αμφισβητούν τα παραδοσιακά έμφυλα πρότυπα, κυρίως μέσω άτυπων μορφών συνεργασίας, οικοτεχνικής δραστηριότητας και συλλογικής δράσης, οι οποίες λειτουργούν ως πεδία κοινωνικής διαπραγμάτευσης και ενδυνάμωσης.Συμπερασματικά, η εργασία δείχνει ότι οι γυναίκες συμμετέχουν ενεργά στη διαμόρφωση της αγροτικής οικονομίας και κοινωνίας, συμβάλλοντας στη δημιουργία ρωγμών στα καθιερωμένα έμφυλα πρότυπα, χωρίς αυτό να συνεπάγεται την πλήρη ανατροπή των υφιστάμενων κοινωνικών δομών.
Παρά τις επίμονες ανισότητες, καταγράφονται προοπτικές μετασχηματισμού μέσω εναλλακτικών πρακτικών και δικτύων συνεργασίας, οι οποίες προοπτικά μπορούν να συμβάλουν στη διαμόρφωση μορφών αγροτικής ανάπτυξης με μεγαλύτερη κοινωνική δικαιοσύνη και έμφυλη ισότητα .
Abstract
This thesis, entitled “Redefining Rural Work: A Feminist Approach to the Position of Women in Agriculture”, explores women’s participation in the agricultural sector and the ways in which gender inequalities are constituted and reproduced in the Greek countryside. The central objective is to understand rural work as a gendered social process and to highlight both the limitations and the possibilities of empowering women in agriculture. The study is theoretically based on feminist approaches to rural work and in particular on the Feminist Agri-food Systems Theory (FAST). Methodologically, a qualitative approach is adopted, through semi-structured interviews with ten women farmers in the Municipality of Visaltia, Serres Prefecture. The data analysis was organized thematically based on the six axes of FAST, allowing the exploration of issues of equality, professional identity, access to resources, collective action and alternative agri-food practices. The findings show that women's agricultural work remains largely invisible and undervalued, as it combines productive, caring and administrative work without corresponding social and institutional recognition. At the same time, the persistence of patriarchal norms that limit women's access to decision-making and productive resources is highlighted. However, practices that challenge traditional gender norms are also identified, mainly through informal forms of cooperation, homemaking activity and collective action, which function as fields of social negotiation and empowerment. In conclusion, the work demonstrates that women actively participate in shaping rural economy and society, contributing to the creation of cracks in established gender norms, without this implying a complete transformation of existing social structures. Despite persistent inequalities, prospects for transformation are identified through alternative practices and networks of collaboration, which may, in the longer term, contribute to shaping forms of rural development characterized by greater social justice and gender equality.
Διπλωματική Εργασία Θεοδώρα Γαζάκη