Ο ρόλος της κοινωνικής διγλωσσίας στη γλωσσική κατασκευή ταυτοτήτων στο Τρίτο Στεφάνι του Κώστα Ταχτσή

  1. MSc thesis
  2. ΜΑΡΙΑ ΝΟΥΛΙΚΑ
  3. Σύγχρονες τάσεις στη γλωσσολογία για εκπαιδευτικούς (ΑΔΕ)
  4. 30 Ιουλίου 2023
  5. Ελληνικά
  6. 56
  7. Κανάκης Κώστας
  8. Κοινωνική διγλωσσία, γλωσσική κατασκευή ταυτοτήτων, καθαρεύουσα, δημοτική
  9. Σύγχρονες Τάσεις της Γλωσσολογίας για Εκπαιδευτικούς/ ΑΔΕ61
  10. 32
  11. 17
    • Είναι δεδομένο ότι κατά την παραγωγή οποιουδήποτε είδους λόγου, οι ομιλητές οικοδομούν ή αναπαριστούν συγκεκριμένες ταυτότητές τους. Ο λόγος στη μελέτη αυτή, ο οποίος αντιμετωπίζεται ως κοινωνική πρακτική, διαμορφώνει ιδεολογικά πλαίσια και διαμορφώνεται από αυτά αντίστοιχα (Αρχάκης & Τσάκωνα, 2011). Αν και όπως προαναφέρθηκε ταυτότητες κατασκευάζονται σε κάθε πεδίο λόγου, είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον -και αποτελεί ταυτόχρονα πρόκληση- να εξεταστεί το φαινόμενο αυτό σε ένα λογοτεχνικό κείμενο όπως Το Τρίτο Στεφάνι του Κώστα Ταχτσή. Στο έργο αυτό, το οποίο αποτελεί τα γλωσσικά δεδομένα της κοινωνιογλωσσικής μας έρευνας, κατασκευάζονται πολυάριθμες ταυτότητες οι οποίες αναπαράγουν ή υπονομεύουν τις ιδεολογίες και τα στερεότυπα της εποχής εκείνης. Γενικότερα, τα λογοτεχνικά έργα με τόση μεγάλη απήχηση όπως το Τρίτο Στεφάνι αποτελούν ένα καλό παράδειγμα της πολύπλοκης σχέσης γλώσσας και κοινωνίας σε ένα συγκεκριμένο χρονοτόπο, μιας και συνδιαλέγονται με τις κυρίαρχες ιδεολογίες της.

      Ειδικότερα όμως, από τις κυρίαρχες ιδεολογίες που αναπαρίστανται μέσω της γλωσσικής κατασκευής των πολλαπλών ταυτοτήτων στο Τρίτο Στεφάνι, αυτό που παρουσιάζει το μεγαλύτερο ενδιαφέρον και εξετάζει η παρούσα εργασία, είναι η γλώσσα που χρησιμοποιείται σε αυτό. Σε όλη την έκταση των γλωσσικών μας δεδομένων παρουσιάζεται έντονη εναλλαγή ή πρόσμειξη των στοιχείων κυρίως δύο διαφορετικών γλωσσικών ποικιλιών, αυτών της καθαρεύουσας και της δημοτικής. Εντοπίζεται λοιπόν η επίδραση του φαινομένου της κοινωνικής διγλωσσίας και πιο συγκεκριμένα του μεταδιγλωσσικού συνεχούς που αυτή κληροδότησε στην ΚΝΕ, στη γλωσσική συμπεριφορά των πρωταγωνιστριών (Νινας και Εκάβης). Οι ίδιες στην αφήγησή τους επιλέγουν πότε τύπους της υψηλής ποικιλίας (Κ) και πότε της χαμηλής (Δ), παρουσιάζοντας έτσι γλωσσική και κοινωνική ανασφάλεια. Χρησιμοποιώντας συνδυαστικά ως εργαλεία το τρισδιάστατο μοντέλο ανάλυσης λόγου του Fairclough και την Συστημική Λειτουργική Γραμματική (ΣΛΓ) του Halliday με έμφαση στη διαπροσωπική λειτουργία της γλώσσας, θα εξετάσουμε αρχικά τις γλωσσικές επιλογές των πρωταγωνιστριών.

      Στη συνέχεια θα ερμηνεύσουμε τις γλωσσικές αυτές επιλογές και κατ’ επέκταση τον ρόλο του μεταδιγλωσσικού συνεχούς στη γλωσσική κατασκευή των ταυτοτήτων που κυριαρχούν στα γλωσσικά μας δεδομένα. Οι ταυτότητες που κυριαρχούν σε όλη την

      Πτυχιακή / Διπλωματική Εργασία vii

      page8image18463984

      Νουλίκα Μαρία, Ο ρόλος της κοινωνικής διγλωσσίας στη γλωσσική κατασκευή ταυτοτήτων στο Τρίτο Στεφάνι του Κώστα Ταχτσή

      αφήγηση και τις οποίες θα αναλύσουμε είναι η έμφυλη, η θρησκευτική, η μητρική καθώς και η κοινωνική/ταξική ταυτότητα των μικροαστών. Στη γλωσσική κατασκευή όλων αυτών των ταυτοτήτων παρουσιάζεται η πρόσμειξη στοιχείων της καθαρεύουσας και της δημοτικής κυριαρχώντας όμως άλλοτε η μία γλωσσική ποικιλία και άλλοτε η άλλη, ενώ σπανιότερα παρατηρείται και μείξη χωρίς σαφή υπεροχή καμίας εκ των δύο. Μέσω της ανάλυσης των γλωσσικών τύπων που κυριαρχούν σε καθεμία από τις ταυτότητες μπορούμε να δούμε έμμεσα ποιος είναι ο στόχος των ομιλητριών αλλά και οι αντιλήψεις τους σχετικά με τις δύο γλωσσικές ποικιλίες. Έτσι, εντοπίζονται τα στοιχεία που αποτελούν διγλωσσική κληρονομιά στον λόγο των πρωταγωνιστριών, ενώ παράλληλα αναδεικνύεται η επίδραση της μακροχρόνιας ελληνικής διγλωσσίας (όπως η κοινωνική/γλωσσική ανασφάλεια, το φαινόμενο της υπερδιόρθωσης, η ταύτιση της υψηλής ποικιλίας με το υψηλό κοινωνικό κύρος κ.ά.) στην κατασκευή ταυτοτήτων. Εκτός από τα συμπεράσματα αυτά που προκύπτουν μέσω της ερμηνείας των γλωσσικών επιλογών, αναδεικνύεται η διαχρονικότητα και πολυπλοκότητα του φαινομένου της κοινωνικής διγλωσσίας. Έτσι, προβληματοποιείται ο ρόλος του μεταδιγλωσσικού συνεχούς στη γλωσσική συμπεριφορά των χαρακτήρων, ενώ παράλληλα τονίζεται ο επίκαιρος χαρακτήρας του φαινομένου με στόχο την περαιτέρω μελέτη του στις κοινωνιογλωσσικές έρευνες που θα ακολουθήσουν, εφόσον η διγλωσσική κληρονομιά είναι αναπόσπαστο μέρος της ΚΝΕ.

  12. Hellenic Open University
  13. Αναφορά Δημιουργού 4.0 Διεθνές