Cette recherche s’inscrit dans le champ de la sociolinguistique des migrations et examine les effets du parcours migratoire sur la reconfiguration du répertoire plurilingue des migrants et réfugiés originaires de la République démocratique du Congo (RDC) installés en Grèce. Elle s’intéresse plus particulièrement à la place du français, langue officielle, de scolarisation et de mobilité sociale en RDC, dont les fonctions et les modalités de transmission se transforment dans le contexte migratoire grec.

L’étude prend également en considération le contexte d’enseignement du français en RDC, où cette langue constitue le principal vecteur de l’éducation formelle et un élément central de la construction des trajectoires scolaires et professionnelles. Dans un environnement où le grec est la langue dominante de l’intégration sociale et institutionnelle et où l’anglais occupe une place importante comme langue de communication internationale, le français est confronté à de nouveaux défis linguistiques, identitaires et didactiques.

La recherche analyse les usages et les fonctions attribués au français, aux langues congolaises (lingala, tshiluba, kikongo et swahili), ainsi qu’au grec et à l’anglais dans différents domaines de la vie quotidienne. Elle examine également les représentations linguistiques des locuteurs, les transformations du capital linguistique associé au français, les dynamiques identitaires et les stratégies de transmission intergénérationnelle. Une attention particulière est accordée aux pratiques de maintien du français au sein des familles, aux possibilités de sa transmission en l’absence de structures éducatives francophones en Grèce et aux besoins émergents en matière d’accompagnement linguistique et didactique.

Adoptant une approche qualitative fondée sur des entretiens semi-directifs réalisés auprès de onze migrants et réfugiés congolais vivant en Grèce, cette recherche met en évidence une redistribution fonctionnelle des langues au sein du répertoire plurilingue des participants. Les résultats montrent que les langues congolaises demeurent fortement liées aux sphères familiale et identitaire, tandis que le grec s’impose dans les interactions institutionnelles et sociales. Le français conserve une valeur symbolique, identitaire et éducative importante, bien que son rôle communicatif tende à se réduire et que sa transmission aux générations suivantes apparaisse particulièrement fragile.

Cette recherche contribue à une meilleure compréhension des transformations du capital linguistique en contexte migratoire et met en lumière les liens entre pratiques langagières, intégration sociale, construction identitaire, enseignement du français et transmission des langues au sein des familles migrantes.

Η παρούσα έρευνα εντάσσεται στο πεδίο της κοινωνιογλωσσολογίας των μεταναστεύσεων και εξετάζει τις επιπτώσεις της μεταναστευτικής πορείας στην αναδιαμόρφωση του πολυγλωσσικού ρεπερτορίου των μεταναστών και προσφύγων που κατάγονται από τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό (ΛΔΚ) και έχουν εγκατασταθεί στην Ελλάδα. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη θέση της γαλλικής γλώσσας, η οποία στη ΛΔΚ αποτελεί επίσημη γλώσσα, γλώσσα εκπαίδευσης και σημαντικό μέσο κοινωνικής κινητικότητας, αλλά στο μεταναστευτικό πλαίσιο της Ελλάδας αποκτά νέες λειτουργίες και σημασίες.

Η μελέτη λαμβάνει επίσης υπόψη το πλαίσιο διδασκαλίας της γαλλικής γλώσσας στη ΛΔΚ, όπου τα γαλλικά συνιστούν τον βασικό φορέα της τυπικής εκπαίδευσης και σημαντικό παράγοντα στη διαμόρφωση εκπαιδευτικών και επαγγελματικών διαδρομών. Σε ένα περιβάλλον όπου τα ελληνικά αποτελούν την κυρίαρχη γλώσσα κοινωνικής και θεσμικής ένταξης και τα αγγλικά κατέχουν σημαντική θέση ως γλώσσα διεθνούς επικοινωνίας, η γαλλική γλώσσα βρίσκεται αντιμέτωπη με νέες γλωσσικές, ταυτοτικές και διδακτικές προκλήσεις.

Η έρευνα εστιάζει στις χρήσεις και στις λειτουργίες που αποδίδονται στα γαλλικά, στις γλώσσες του Κονγκό (λινγκάλα, τσιλούμπα, κικόνγκο και σουαχίλι), καθώς και στα ελληνικά και στα αγγλικά στους διάφορους τομείς της καθημερινής ζωής. Παράλληλα, αναλύει τις γλωσσικές αναπαραστάσεις των ομιλητών, τις μεταβολές του γλωσσικού κεφαλαίου που συνδέεται με τα γαλλικά, τις δυναμικές ταυτότητας και τις στρατηγικές διαγενεακής μετάδοσης των γλωσσών. Ιδιαίτερη προσοχή αποδίδεται στις πρακτικές διατήρησης της γαλλικής γλώσσας στις οικογένειες, στις δυνατότητες μετάδοσής της απουσία οργανωμένων γαλλόφωνων εκπαιδευτικών δομών στην Ελλάδα και στις αναδυόμενες ανάγκες γλωσσικής και διδακτικής υποστήριξης.

Υιοθετώντας μια ποιοτική προσέγγιση βασισμένη σε ημι-κατευθυνόμενες συνεντεύξεις με έντεκα μετανάστες και πρόσφυγες από το Κονγκό που ζουν στην Ελλάδα, η έρευνα αναδεικνύει μια λειτουργική ανακατανομή των γλωσσών στο πολυγλωσσικό ρεπερτόριο των συμμετεχόντων. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι οι γλώσσες του Κονγκό παραμένουν στενά συνδεδεμένες με την οικογενειακή σφαίρα και την ταυτότητα, ενώ τα ελληνικά επικρατούν στις θεσμικές και κοινωνικές αλληλεπιδράσεις. Η γαλλική γλώσσα διατηρεί σημαντική συμβολική, ταυτοτική και εκπαιδευτική αξία, παρότι ο επικοινωνιακός της ρόλος τείνει να μειώνεται και η μετάδοσή της στις νεότερες γενιές εμφανίζεται ιδιαίτερα εύθραυστη.

Η έρευνα συμβάλλει στην καλύτερη κατανόηση των μετασχηματισμών του γλωσσικού κεφαλαίου στο πλαίσιο της μετανάστευσης και αναδεικνύει τις σχέσεις μεταξύ γλωσσικών πρακτικών, κοινωνικής ένταξης, συγκρότησης ταυτότητας, διδασκαλίας της γαλλικής γλώσσας και διαγενεακής μετάδοσης των γλωσσών στο εσωτερικό των μεταναστευτικών οικογενειών.