Η παρούσα διπλωματική εργασία εξετάζει τον ρόλο του φυσικού και του τεχνητού φωτισμού σε εγκαταστάσεις ψυχικής υγείας, με έμφαση στην επίδραση του φωτός στη διάθεση, τη συμπεριφορά, τον κιρκάδιο ρυθμό και τη συνολική ευεξία των θεραπευόμενων. Βασικός στόχος είναι να αναδειχθεί ο φωτισμός όχι μόνο ως τεχνική παράμετρος του δομημένου περιβάλλοντος, αλλά ως ουσιαστικό μέσο διαμόρφωσης ενός ανθρωποκεντρικού και υποστηρικτικού θεραπευτικού περιβάλλοντος. Τα ερευνητικά ερωτήματα που τίθενται αφορούν το πώς επιδρά το φως στην ψυχική υγεία, με ποιους τρόπους οι φωτιστικές συνθήκες μπορούν να λειτουργήσουν θεραπευτικά για άτομα με ψυχικές και γνωστικές διαταραχές και ποια χαρακτηριστικά φωτισμού είναι κατάλληλα για τους διαφορετικούς χώρους μιας δομής ψυχικής υγείας.

  Η μεθοδολογία αναπτύσσεται σε τέσσερις άξονες. Αρχικά πραγματοποιείται βιβλιογραφική ανασκόπηση σύγχρονων ερευνών για τη φύση του φωτός, τις μη οπτικές επιδράσεις του μέσω των ενδογενώς φωτοευαίσθητων γαγγλιακών κυττάρων του αμφιβληστροειδούς και τη σχέση φωτισμού, ύπνου και ψυχικής υγείας. Στη συνέχεια αναλύονται οι αρχές και οι παράμετροι του φωτιστικού σχεδιασμού σε χώρους υγείας, καθώς και το κανονιστικό πλαίσιο, με αναφορά στο Π.Δ. 16/1996, στα πρότυπα EN 12464-1, ISO/CIE 8995-1 και CIE S 026/E:2018, στην ηλεκτρική ασφάλεια ιατρικών χώρων και στον φωτισμό ασφαλείας και διαφυγής. Ακολουθεί η μελέτη περίπτωσης μιας υφιστάμενης πρότυπης ψυχιατρικής μονάδας, της οποίας ο φωτισμός αξιολογείται μέσω προσομοίωσης στο λογισμικό Relux, και τέλος διατυπώνεται ολοκληρωμένη πρόταση ανασχεδιασμού, βασισμένη στις αρχές του ανθρωποκεντρικού και τεκμηριωμένου σχεδιασμού.

  Η εξεταζόμενη μονάδα περιλαμβάνει είκοσι δωμάτια, συνολική επιφάνεια 325,0 m², 94 φωτιστικά σώματα, συνολική φωτεινή ροή 333.369,9 lm και εγκατεστημένη ισχύ 2.718,49 W. Από την ανάλυση προκύπτει ότι η εγκατάσταση δεν παρουσιάζει γενικευμένη έλλειψη φωτισμού, αλλά αστοχίες ως προς την ιεράρχηση, τη διαφοροποίηση και τη θεραπευτική καταλληλότητα του φωτεινού περιβάλλοντος. Χώροι ήπιας ή μεταβατικής χρήσης, όπως η υποδοχή και ορισμένοι χώροι υγιεινής, εμφανίζονται υπερφωτισμένοι, ενώ χώροι με αυξημένες οπτικές απαιτήσεις, όπως οι χώροι εξέτασης και θεραπείας, υπολείπονται σημαντικά των απαιτούμενων σταθμών. Παράλληλα, η σχεδόν αποκλειστική χρήση φωτιστικών γενικού φωτισμού ουδέτερης θερμοκρασίας χρώματος 4000 K και δείκτη χρωματικής απόδοσης 80 οδηγεί σε ένα ομοιογενές αλλά ψυχρό και ιδρυματικού χαρακτήρα περιβάλλον, χωρίς επαρκή καθοδήγηση στους διαδρόμους και χωρίς σαφή διάκριση ημέρας και νύχτας.

  Με βάση τα ευρήματα αυτά, η εργασία προτείνει έναν πολυεπίπεδο και χρονικά προσαρμοσμένο φωτιστικό σχεδιασμό, με διαφοροποίηση της έντασης και της θερμοκρασίας χρώματος ανά λειτουργικό χώρο, θερμότερο και ρυθμιζόμενο φωτισμό στους χώρους ανάπαυσης, ενίσχυση του τοπικού φωτισμού εργασίας στους χώρους θεραπείας, φωτισμό προσανατολισμού και wayfinding στους διαδρόμους, χαμηλό νυχτερινό φωτισμό καθοδήγησης, έλεγχο της θάμβωσης και επιλογή φωτιστικών σωμάτων με χαρακτηριστικά ασφαλείας. Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η συμμόρφωση με τις ελάχιστες τεχνικές απαιτήσεις δεν αρκεί: η μετάβαση από το ελάχιστα αποδεκτό στο θεραπευτικά υποστηρικτικό περιβάλλον επιτυγχάνεται μόνο όταν τα πρότυπα λειτουργούν ως τεχνική βάση και συνδυάζονται με την κατανόηση των βιολογικών, ψυχολογικών και λειτουργικών αναγκών των χρηστών.

This dissertation examines the role of natural and artificial lighting in mental health facilities, focusing on the effect of light on mood, behaviour, the circadian rhythm and the overall well-being of the people under care. Its main objective is to highlight lighting not merely as a technical parameter of the built environment, but as an essential means of shaping a human-centric and supportive therapeutic environment. The research questions addressed concern how light affects human mental health, in what ways lighting conditions can act therapeutically for people with psychiatric and cognitive disorders, and which lighting characteristics are appropriate for the different spaces of a mental health facility.

  The methodology is developed along four axes. First, a literature review of current research is carried out on the nature of light, its non-visual effects mediated by the intrinsically photosensitive retinal ganglion cells, and the relationship between lighting, sleep and mental health. Next, the principles and parameters of lighting design in healthcare spaces are analysed, together with the regulatory framework, with reference to Presidential Decree 16/1996, the standards EN 12464-1, ISO/CIE 8995-1 and CIE S 026/E:2018, the electrical safety of medical locations, and emergency and escape lighting. This is followed by a case study of an existing model psychiatric unit, whose lighting is assessed through simulation in the Relux software, and finally an integrated redesign proposal is formulated, based on the principles of human-centric and evidence-based design.

  The unit under examination comprises twenty rooms, a total area of 325.0 m², 94 luminaires, a total luminous flux of 333,369.9 lm and an installed power of 2,718.49 W. The analysis shows that the installation does not suffer from a generalised lack of light, but rather from shortcomings in the hierarchy, differentiation and therapeutic suitability of the luminous environment. Spaces of a mild or transitional character, such as the reception and certain sanitary areas, appear over-lit, whereas spaces with increased visual demands, such as examination and treatment areas, fall significantly short of the required levels. At the same time, the almost exclusive use of general lighting luminaires with a neutral colour temperature of 4000 K and a colour rendering index of 80 results in a homogeneous yet cold and institutional environment, without adequate guidance in the corridors and without a clear distinction between day and night.

  On the basis of these findings, the study proposes a multi-layered and time-adaptive lighting design, with differentiation of intensity and colour temperature per functional space, warmer and dimmable lighting in rest areas, enhanced task lighting in treatment areas, orientation and wayfinding lighting in corridors, low-level night-time guidance lighting, glare control and the selection of luminaires with safety characteristics. The main conclusion is that compliance with minimum technical requirements is not sufficient: the transition from the merely acceptable to the therapeutically supportive environment is achieved only when standards serve as a technical basis and are combined with an understanding of the biological, psychological and functional needs of the users.