Εισαγωγή: Η Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος (ΔΑΦ) αποτελεί μία σύνθετη νευροαναπτυξιακή διαταραχή, η οποία επηρεάζει την κοινωνική επικοινωνία, τη συμπεριφορά και τη λειτουργικότητα του παιδιού. Η φροντίδα ενός παιδιού με ΔΑΦ συνδέεται συχνά με αυξημένες απαιτήσεις για τους γονείς, οι οποίοι μπορεί να βιώνουν υψηλά επίπεδα άγχους, στρες και καταθλιπτικών συμπτωμάτων. Η πρώιμη παρέμβαση θεωρείται κρίσιμη για την αναπτυξιακή πορεία του παιδιού, ενώ ταυτόχρονα μπορεί να λειτουργήσει υποστηρικτικά και για την οικογένεια.

Σκοπός: Σκοπός της παρούσας διπλωματικής εργασίας είναι η διερεύνηση της σχέσης μεταξύ της πρώιμης παρέμβασης σε παιδιά με ΔΑΦ και της ψυχολογικής κατάστασης των γονέων τους. Ειδικότερα, εξετάζεται κατά πόσο η πρώιμη έναρξη της παρέμβασης, η διάρκεια της παρέμβασης και η συμμετοχή του γονέα στη θεραπευτική διαδικασία σχετίζονται με τα επίπεδα άγχους, στρες και κατάθλιψης των γονέων.

Υλικό και μέθοδος: Η έρευνα βασίστηκε σε ποσοτικό, συγχρονικό και μη πειραματικό σχεδιασμό. Το τελικό δείγμα αποτέλεσαν 115 γονείς παιδιών με επιβεβαιωμένη διάγνωση ΔΑΦ. Για τη συλλογή των δεδομένων χρησιμοποιήθηκε ηλεκτρονικό ερωτηματολόγιο, το οποίο περιλάμβανε δημογραφικά στοιχεία, πληροφορίες για το παιδί και την παρέμβαση, καθώς και την κλίμακα DASS-21 για την αξιολόγηση της κατάθλιψης, του άγχους και του στρες. Η ανάλυση των δεδομένων πραγματοποιήθηκε με τη χρήση του στατιστικού λογισμικού SPSS. Εφαρμόστηκαν περιγραφικές αναλύσεις, t-test ανεξάρτητων δειγμάτων και αναλύσεις General Linear Model (Univariate).

Αποτελέσματα: Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι γονείς παιδιών με ΔΑΦ παρουσιάζουν αξιοσημείωτα επίπεδα ψυχολογικής επιβάρυνσης, με το στρες να εμφανίζει την υψηλότερη μέση τιμή σε σύγκριση με το άγχος και την κατάθλιψη. Η σύγκριση μεταξύ ομάδων έδειξε ότι οι γονείς των παιδιών που ξεκίνησαν παρέμβαση έως και την ηλικία των 3 ετών παρουσίασαν χαμηλότερα επίπεδα κατάθλιψης και στρες σε σχέση με τους γονείς παιδιών που ξεκίνησαν παρέμβαση σε μεγαλύτερη ηλικία. Οι διαφορές αυτές ήταν στατιστικά σημαντικές. Αντίθετα, δεν παρατηρήθηκε στατιστικά σημαντική διαφορά στα επίπεδα άγχους. Επιπλέον, η διάρκεια της παρέμβασης και η συμμετοχή του γονέα δεν εμφάνισαν αυτόνομη στατιστικά σημαντική επίδραση στα επίπεδα άγχους και στρες, αν και η αλληλεπίδραση πρώιμης παρέμβασης και διάρκειας φάνηκε σημαντική ως προς το στρες. Τα συμπληρωματικά ποιοτικά σχόλια των γονέων ανέδειξαν τόσο τη θετική συμβολή της παρέμβασης στην καθημερινότητα και την ελπίδα των οικογενειών όσο και τη συνεχιζόμενη κόπωση, οικονομική πίεση και ανησυχία για το μέλλον.

Συμπεράσματα: Η παρούσα μελέτη αναδεικνύει ότι η πρώιμη παρέμβαση μπορεί να λειτουργήσει προστατευτικά για την ψυχολογική κατάσταση των γονέων παιδιών με ΔΑΦ, κυρίως ως προς τη μείωση του στρες και της κατάθλιψης. Ωστόσο, το άγχος φαίνεται να αποτελεί πιο σύνθετη και πολυπαραγοντική διάσταση, η οποία δεν επηρεάζεται αποκλειστικά από την ηλικία έναρξης ή τα χαρακτηριστικά της παρέμβασης. Τα ευρήματα υπογραμμίζουν την ανάγκη για έγκαιρες, οργανωμένες και οικογενειοκεντρικές παρεμβάσεις, οι οποίες θα υποστηρίζουν όχι μόνο το παιδί αλλά και την ψυχική υγεία των γονέων.

Introduction: Autism Spectrum Disorder (ASD) is a complex neurodevelopmental disorder that affects a child’s social communication, behavior and overall functioning. Caring for a child with ASD is often associated with increased demands for parents, who may experience high levels of anxiety, stress and depressive symptoms. Early intervention is considered crucial for the child’s developmental progress, while it may also provide important support for the family.

Purpose: The purpose of the present dissertation is to investigate the relationship between early intervention in children with ASD and the psychological state of their parents. More specifically, the study examines whether the early onset of intervention, the duration of intervention and parental participation in the therapeutic process are associated with parents’ levels of anxiety, stress and depression.

Materials and Methods: The study followed a quantitative, cross-sectional and non-experimental research design. The final sample consisted of 115 parents of children with a confirmed diagnosis of ASD. Data were collected through an online questionnaire, which included demographic information, data regarding the child and the intervention, as well as the DASS-21 scale for the assessment of depression, anxiety and stress. Data analysis was conducted using SPSS statistical software. Descriptive statistics, independent samples t-tests and General Linear Model (Univariate) analyses were performed.

Results: The findings showed that parents of children with ASD experience considerable levels of psychological burden, with stress presenting the highest mean score compared to anxiety and depression. The comparison between groups showed that parents whose children started intervention up to the age of 3 years reported lower levels of depression and stress compared to parents whose children started intervention at an older age. These differences were statistically significant. In contrast, no statistically significant difference was found in anxiety levels. Furthermore, the duration of intervention and parental participation did not show an independent statistically significant effect on anxiety and stress levels, although the interaction between early intervention and duration appeared to be significant for stress. The supplementary qualitative comments of parents highlighted both the positive contribution of intervention to daily life and family hope, as well as ongoing fatigue, financial pressure and concerns about the future.

Conclusions: The present study indicates that early intervention may have a protective role in the psychological state of parents of children with ASD, mainly by reducing stress and depression. However, anxiety appears to be a more complex and multifactorial dimension, which is not exclusively affected by the age of intervention onset or by intervention characteristics. The findings underline the need for early, organized and family-centered interventions that support not only the child, but also the psychological well-being of parents.