Η παρούσα διπλωματική εργασία εξετάζει τη διαδικασία της απολιγνιτοποίησης που συμβαίνει γενικότερα στην Ελλάδα αλλά και ειδικότερα στην περιοχή της Μεγαλόπολης, αναλύοντας τις περιβαλλοντικές, κοινωνικές και οικονομικές διαστάσεις αυτής της ενεργειακής μετάβασης. Αρχικά γίνεται αναφορά στο ρόλο του λιγνίτη στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας στην Ελλάδα για πολλές δεκαετίες καθώς και στη συμβολή του στην ενεργειακή αυτάρκεια και οικονομική ανάπτυξη της χώρας. Ταυτόχρονα γίνεται αναφορά στις επιπτώσεις της μακροχρόνιας χρήσης αυτού του ορυκτού στην ατμόσφαιρα, στη δημόσια υγεία των κατοίκων καθώς και στην κλιματική αλλαγή. Ιδιαίτερη μνεία γίνεται και στις χώρες της Ε.Ε. που έχουν ήδη οδηγηθεί ή θα οδηγηθούν στην απόσυρση μονάδων καύσης ορυκτών.

Έπειτα εξετάζονται όλες οι δράσεις και τα έργα που θα υλοποιηθούν στο πλαίσιο της Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης σε όλες τις λιγνιτικές περιοχές της χώρας καθώς και στις παρεμβάσεις της ΔΕΗ και του κράτους για την ενίσχυση της απασχόλησης και της επιχειρηματικότητας στις περιοχές αυτές.

Ειδικότερα για την περιοχή της Μεγαλόπολης αναφέρονται οι επιπτώσεις του κλεισίματος των λιγνιτικών μονάδων καθώς και των ορυχείων στην οικονομία και την απασχόληση της περιοχής έχοντας ως δεδομένο ότι η Μεγαλόπολη για πολλά χρόνια υπήρξε άμεσα εξαρτημένη από τη λειτουργία της ΔΕΗ. Ακόμη αναφέρονται και τα οφέλη της ενεργειακής μετάβασης τόσο στο περιβάλλον όσο και στη βελτίωση της ποιότητας ζωής των κατοίκων.

Παράλληλα γίνεται ανάλυση SWOT μέσω της οποίας αναλύονται οι δυνάμεις, οι αδυναμίες, οι ευκαιρίες και οι απειλές που έχει να αντιμετωπίσει η Μεγαλόπολη στη μεταλιγνιτική της εποχή ενώ προτείνονται και παρεμβάσεις για την κοινωνική ανασυγκρότηση της περιοχής.

Στη συνέχεια πραγματοποιήθηκε έρευνα με τη χρήση ερωτηματολογίου στους κατοίκους της Μεγαλόπολης το χρονικό διάστημα Ιανουαρίου- Μαρτίου 2026 έχοντας ως στόχο τη διερεύνηση των απόψεων, των ανησυχιών και των προσδοκιών τους σχετικά με το κλείσιμο την απολιγνιτοποίηση και τη Δίκαιη Μετάβαση. Τα αποτελέσματα αυτής της έρευνας δείχνουν ότι ενώ οι κάτοικοι αντιλαμβάνονται την ανάγκη προστασίας του περιβάλλοντος, ταυτόχρονα ανησυχούν για το μέλλον της πόλης στους τομείς της οικονομίας και της απασχόλησης και αμφιβάλλουν για την επάρκεια του σχεδιασμού που έχει γίνει από τους αρμόδιους φορείς και στο γεγονός ότι η τοπική κοινωνία δεν είχε συμμετοχή στη λήψη των αποφάσεων και στη διαμόρφωση του σχεδίου για τη βιώσιμη ανάπτυξη της Μεγαλόπολης.

Συμπεραίνοντας η απολιγνιτοποίηση της περιοχής αποτελεί μια σύνθετη διαδικασία, η οποία για να στεφθεί με επιτυχία, απαιτείται συνεργασία ευρωπαϊκών φορέων, κράτους, τοπικής αυτοδιοίκησης, των επιχειρήσεων και των πολιτών της Μεγαλόπολης προκειμένου να δημιουργηθεί ένα νέο μοντέλο που θα εξασφαλίσει στη περιοχή οικονομική βιωσιμότητα, κοινωνική συνοχή και περιβαλλοντική προστασία.

This thesis examines the process of lignite phase-out taking place both in Greece in general and in the region of Megalopolis in particular, analyzing the environmental, social and economic dimensions of this energy transition. Initially, reference is made to the role of lignite in electricity production in Greece for many decades, as well as to its contribution to the country’s energy self-sufficiency and economic development. At the same time, the impacts of the long-term use of this fossil fuel on the atmosphere, public health and climate change are discussed. Special reference is also made to the countries of the European Union that have already proceeded, or are expected to proceed, with the withdrawal of fossil fuel power plants.

Subsequently, the study examines all the actions and projects that will be implemented within the framework of the Just Development Transition in all lignite regions of the country, as well as the interventions of PPC and the Greek state aimed at strengthening employment and entrepreneurship in these areas.

More specifically, regarding the region of Megalopolis, the thesis analyzes the impacts of the closure of lignite power plants and mines on the local economy and employment, considering that for many years the area had been directly dependent on PPC’s operation. In addition, the benefits of the energy transition are presented, both in terms of environmental improvement and enhancement of the residents’ quality of life.

At the same time, a SWOT analysis is carried out, through which the strengths, weaknesses, opportunities and threats that Megalopolis has to face in the post-lignite era are analyzed, while proposals and interventions for the social reconstruction of the region are also presented.

Furthermore, research was conducted through the use of questionnaires distributed to the residents of Megalopolis during the period January–March 2026, aiming to investigate their views, concerns and expectations regarding the lignite phase-out and the Just Transition process. The results of this research indicate that although residents recognize the need for environmental protection, they are simultaneously concerned about the future of the city in terms of economy and employment. They also express doubts about the adequacy of the planning carried out by the responsible authorities and about the fact that the local community had no substantial participation in decision-making and in shaping the sustainable development plan for Megalopolis.

In conclusion, the lignite phase-out of the region constitutes a complex process which, in order to succeed, requires cooperation among European institutions, the state, local authorities, businesses and the citizens of Megalopolis, with the aim of creating a new development model that will ensure economic sustainability, social cohesion and environmental protection for the region.