Η παρούσα διπλωματική εργασία έχει ως αντικείμενο την ψηφιακή έκδοση της έμμετρης έκφρασης έργου τέχνης Στίχοι εἰς τοὺς ιβ΄ μῆνας του Μανουήλ Φιλή, ενός πολυγραφότατου ποιητή της εποχής των Παλαιολόγων. Το κείμενο, το οποίο αντλείται από την έντυπη έκδοση Manuelis Philae carmina του Emmanuel Miller, περιγράφει μία εικαστική σύνθεση με τις προσωποποιήσεις των δώδεκα μηνών. Κύριοι στόχοι της εργασίας είναι η ψηφιακή αναπαράσταση του τελευταίου, η μερική «ανασύνθεση» του περιγραφομένου έργου τέχνης και η ανάδειξη μίας μακραίωνης βυζαντινής παράδοσης μέσα από τη διασύνδεση της έκφρασης με τις μικρογραφίες του κώδικα 1199 της μονής Βατοπεδίου, καθώς και με αποσπάσματα από το μυθιστόρημα Τὰ καθ’ Ὑσμίνην καὶ Ὑσμινίαν του Ευστάθιου Μακρεμβολίτη. Για την τεκμηρίωση του εγχειρήματος εξετάζονται οι θεωρητικές αρχές των ψηφιακών εκδόσεων και το πρότυπο Text Encoding Initiative (TEI), ενώ παρουσιάζονται συνοπτικά οι υπάρχουσες ψηφιακές εκδόσεις βυζαντινών κειμένων διεθνώς και σχολιάζονται ορισμένοι πιθανοί λόγοι της περιορισμένης ανάπτυξής τους. Η εργασία εντάσσει επίσης την έκφραση στο ιστορικό και γραμματολογικό της πλαίσιο, παρουσιάζοντας τη ζωή και το έργο του Φιλή, τη θεωρία του ρητορικού αυτού είδους και την παραγωγή αντίστοιχων κειμένων κατά την παλαιολόγεια περίοδο, πριν περάσει στην ανάλυση του υπό εξέταση κειμένου.

Στο πρακτικό μέρος, δημιουργείται ένα προσαρμοσμένο σχήμα μέσω του εργαλείου Roma, το κείμενο κωδικοποιείται σε TEI-XML και επιχειρείται η προβολή του σε διαδικτυακό περιβάλλον μέσω XSLT αρχείου, το οποίο αναπτύχθηκε με τη συνδρομή της τεχνητής νοημοσύνης και, ειδικότερα, του εργαλείου Gemini της Google. Η αλληλεπίδραση με το εργαλείο τεκμηριώνεται με επιλεγμένα αποσπάσματα από τον σχετικό διάλογο, στα οποία αποτυπώνονται οι ζητούμενες ενέργειες, οι απαντήσεις που δόθηκαν και οι αναγκαίες παρεμβάσεις στον παραγόμενο κώδικα. Η εργασία ολοκληρώνεται με μία κριτική αποτίμηση της χρήσης της τεχνητής νοημοσύνης και με προτάσεις για τη μελλοντική επέκταση της ψηφιακής έκδοσης.

This master’s thesis focuses on the digital edition of Manuel Philes’ metrical ekphrasis of a work of art, Στίχοι εἰς τοὺς ιβ΄ μῆνας (Verses on the Twelve Months). Manuel Philes was one of the most prolific poets of the Palaiologan period. The text, which is drawn from Emmanuel Miller’s printed edition Manuelis Philae carmina, describes an artistic composition featuring the personifications of the twelve months. The main aims of the thesis are the digital representation of the text, the partial “reconstruction” of the described work of art, and the highlighting of a long-standing Byzantine tradition through the linking of the ekphrasis with the miniatures of Codex 1199 of the Vatopedi Monastery, as well as with passages from Eustathios Makrembolites’ novel Τὰ καθ’ Ὑσμίνην καὶ Ὑσμινίαν (Hysmine and Hysminias). For the documentation of the project, the thesis examines the theoretical principles of digital editions and the Text Encoding Initiative (TEI) standard, while it also briefly presents existing digital editions of Byzantine texts internationally and discusses some possible reasons for their limited development. The thesis also places the ekphrasis within its historical and literary context, presenting Philes’ life and work, the theory of this rhetorical genre, and the production of similar texts during the Palaiologan period, before moving on to the analysis of the text under consideration.

In the practical section, a customized schema is created using the Roma tool, the text is encoded in TEI-XML, and an attempt is made to display it in a web environment via an XSLT file, which was developed with the assistance of artificial intelligence and, more specifically, Google’s Gemini tool. The interaction with the tool is documented through selected excerpts from the relevant dialogue, which record the requested actions, the responses provided, and the necessary interventions in the generated code. The thesis concludes with a critical assessment of the use of artificial intelligence and suggestions for the future expansion of the digital edition.