Ο Πολίτης υπήρξε ένα από τα πιο εμβληματικά πολιτικά και πολιτιστικά περιοδικά της μεταπολίτευσης, με συνεχή παρουσία στον εκδοτικό χώρο από το 1976, χρονιά κυκλοφορίας του πρώτου του τεύχους, έως το 2008. Χωρίς να ταυτίζεται μονοσήμαντα με συγκεκριμένο πολιτικό φορέα, εντασσόταν στο ρεύμα της ανανεωτικής κομμουνιστικής Αριστεράς, του οποίου σε μεγάλο βαθμό απηχούσε τις θέσεις.
Στο πλαίσιο της παρούσας διπλωματικής εργασίας εξετάζεται ο τρόπος με τον οποίο ο Πολίτης προσέγγισε τις αλλαγές στην πρώην ΕΣΣΔ από το 1985, με την ανάδειξη του Μιχαήλ Γκορμπατσόφ στη γενική γραμματεία του ΚΚΣΕ, μέχρι τις αρχές του 1992, λίγους μήνες μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ. Η αναδρομή αυτή μας επιτρέπει να δούμε όχι μόνο πώς το περιοδικό σχολιάζει διαμέσου του πολιτικού του φίλτρου, τις ίδιες τις εξελίξεις, αλλά και πώς διαμορφώνει μια συνολική εικόνα για τη Σοβιετική Ένωση ως ιστορικό, πολιτικό και γεωπολιτικό μόρφωμα.
Η έρευνα στηρίζεται κυρίως στην αποδελτίωση τευχών του Πολίτη και του Δεκαπενθήμερου Πολίτη της περιόδου 1985-1992 και οργανώνεται σε τέσσερα κεφάλαια. Το πρώτο αναφέρεται στο πολιτικό-πολιτισμικό περιβάλλον από το οποίο προήλθε το περιοδικό. Το δεύτερο παρακολουθεί την πρόσληψη των πολιτικών εξελίξεων στην ΕΣΣΔ κατά την υπό μελέτη περίοδο. Το τρίτο εστιάζει στην ιστορική και θεωρητική αποτίμηση του σοβιετικού κοινωνικού σχηματισμού, μέσα από τη συνομιλία του εντύπου με στοχαστές όπως ο Αλτουσέρ, ο Μπετελέμ, ο Λούκατς και ο Πουλαντζάς, μεταξύ άλλων. Το τέταρτο, τέλος, εξετάζει τον διεθνή ρόλο της ΕΣΣΔ και τις σχέσεις της με τις χώρες του πρώην Συμφώνου της Βαρσοβίας.
Η συνολική αποτίμηση του περιοδικού είναι άμεσα συνυφασμένη με τα πολιτικά του συμπεράσματα, τα οποία αποσυνδέουν την ΕΣΣΔ από την έννοια του κομμουνισμού και την προσεγγίζουν ως κοινωνία εκμεταλλευτικού-καπιταλιστικού τύπου. Στη θέση αυτή, ο Πολίτης αναζητά ένα νέο, ανανεωτικό κομμουνιστικό πρόταγμα, που αποζητά νέα υλικά σύνθεσης και επανανοηματοδότηση μετά την κατάρρευση του ανατολικού μπλοκ.
Politis was one of the most iconic cultural and political journals of the Greek post-dictatorship era (Metapolitefsi), with a continuous publishing presence from 1976, when its first issue was published, to 2008. While not univocally identified with any specific political organization, it belonged to the current of the renewal-oriented communist Left, whose positions it largely echoed.
The present thesis examines the way in which Politis approached the changes in the former USSR from 1985, with the rise of Mikhail Gorbachev to the general secretariat of the Soviet Union, to the early months of 1992, a few months after the collapse of the USSR. This retrospective allows us to observe not only how the journal comments on these developments through its own political lens, but also how it shapes an overall image of the Soviet Union as a historical, political and geopolitical formation.
The research is based primarily on the systematic review of issues of Politis and Dekapenthimeros Politis (Politis on a fortnightly basis) from the 1985-1992 period, and is organized into four chapters. The first addresses the political and cultural environment from which the journal emerged. The second follows the reception of the political developments in the USSR during the examined period. The third focuses on the historical and theoretical assessment of the Soviet social formation, through the journal's engagement with thinkers such as Althusser, Bettelheim, Lukács and Poulantzas, among others. The fourth examines the international role of the USSR and its relations with the countries of the former Warsaw Pact.
The overall assessment of the journal is directly intertwined with its political conclusions, which disassociate the USSR from the notion of communism and approach it as a society of an exploitative-capitalist type. Instead, Politis seeks a new, renewal-oriented communist proposal, one that calls for new materials of synthesis and re-signification in the aftermath of the collapse of the Eastern bloc.
