Η έλευση προσφύγων στο νησί της Ζακύνθου μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή δεν
είναι γνωστή στο ευρύ κοινό, όπως για άλλες περιοχές της Ελλάδας, όμως αποτελεί μια
πραγματική πτυχή της ζακυνθινής ιστορίας. Στο νησί ανταλλάξιμες κατοικίες ή κτήματα
για αγροτικές δραστηριότητες δεν υπήρχαν, λόγω απουσίας του μουσουλμανικού
στοιχείου, αλλά και λόγω έλλειψης κλήρου γης, εφόσον μεγάλες εκτάσεις του ζακυνθινού
κάμπου από την εποχή της ενετοκρατίας κατείχαν οι ευγενείς του νησιού. Οι ελάχιστες
δυνατότητες κυρίως της αγροτικής αλλά και γενικότερα της επαγγελματικής
αποκατάστασης αποτέλεσαν αιτίες για μετεγκατάσταση των προσφύγων σε άλλες
περιοχές της χώρας. Ο μικρός αριθμός προσφύγων τελικά που παρέμεινε στη Ζάκυνθο
αφομοιώθηκε από την τοπική κοινωνία, λόγω της ισχυρής πολιτιστικής ταυτότητας, που
σχετίζεται με τη μακραίωνη ιστορία του νησιού.
Στόχος της συγκεκριμένης διπλωματικής εργασίας είναι η διερεύνηση και η
ανάδειξη της προσφυγική παρουσίας σήμερα στη Ζάκυνθο, μέσα από αφηγήσεις και
μνήμες απογόνων, οι οποίες προβάλλουν την ανθρώπινη πλευρά της Ιστορίας. Εξ αιτίας
της σεισμοπυρκαγιάς του 1953 έχουν απομείνει ελάχιστες γραπτές πηγές από εφημερίδες
της εποχής καθώς και από αρχεία διαφόρων υπηρεσιών. Οι προφορικές μαρτυρίες των
πληροφορητών πρώτης γενιάς και η μεταμνήμη των απογόνων δεύτερης και τρίτης γενιάς
που κληρονόμησαν, φωτίζουν τις βιωμένες εμπειρίες του ξεριζωμού, τις διαδρομές
εγκατάστασης, ένταξης και επιβίωσης του προσφυγικού πληθυσμού, ενώ το τραύμα που
βιώθηκε από την πρώτη γενιά μεταβιβάστηκε διαγενεακά μέσα από οικογενειακές
αφηγήσεις. Όμως, αν και η προσφυγική μνήμη δεν είναι συγκροτημένη σήμερα μέσα στη
σύγχρονη ζακυνθινή κοινωνία, εν τούτοις σε ατομικό επίπεδο, παραμένει ζωντανή. Οι
απόγονοι των προσφύγων δηλώνουν Ζακυνθινοί αλλά συγχρόνως προβάλλουν και την
προσφυγική καταγωγή τους, εκφράζοντας συναισθήματα υπερηφάνειας και συγκίνησης,
ενώ αρκετοί εκ των απογόνων των προσφύγων δηλώνουν «Ζακυνθινοπόντιοι».
Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι σχεδόν όλοι/ες γνωρίζουν ελάχιστα, τα διακριτικά
πολιτισμικά χαρακτηριστικά τους, όπως την ποντιακή διάλεκτο αλλά και την κουλτούρα
της ποντιακής τους καταγωγής (μουσική, κουζίνα, ενδυματολογία κ.ά.).

The arrival of refugees on the island of Zakynthos after the Asia Minor Catastrophe is
not as known, to the general public, as it is for other regions of Greece. However, it is
a real aspect of the island’s history. The fact that there were no exchangeable
dwellings or estates for agricultural activities on Zakynthos was not only due to the
absence of the muslim element but also due to the lack of land allotments, since large
areas of the island’s plain had been owned by the island's nobles since the time of
Venetian rule. Limited possibilities, mainly of agricultural but also of professional
rehabilitation in general, were reasons for the relocation of refugees to other areas of
the country. The small number of refugees who ultimately remained on Zakynthos
were assimilated by the local community’s strong cultural identity, which is related to
its long history.
The aim of this specific thesis is to investigate and highlight the refugee
presence on Zakynthos today, through narratives and memories of their descendants,
which highlight the human aspect of History. Owing to the 1953 earthquake and the
fire that followed, few written sources from newspapers of the time as well as from
archives of various services have remained. Oral testimonies provided from the first
generation and the postmemory inherited from the second and third generation
descendants, illuminate first-hand experiences of the uprooting, the routes towards
settlement, integration and survival of the refugee population, while the trauma
experienced by the first generation was transmitted intergenerationally through family
narratives. However, although the refugee memory is not structured today within
modern Zakynthian society, it remains alive, nevertheless, at an individual level. The
descendants of the refugees declare themselves as Zakynthians but at the same time
highlight their refugee origin, expressing feelings of pride and emotion, while several
of the descendants of the refugees declare themselves as “Zakynthinopontians”. It is
interesting to note, however, that almost all of them not only have little knowledge of
their distinctive cultural characteristics, such as the Pontiac dialect but also of the
culture of their Pontiac origin (music, cuisine, clothing, etc.).