Περίληψη

Η παρούσα διπλωματική εργασία επιχειρεί να αναδείξει την πολιτισμική και πολιτική ιδεολογία του Φώτη Κόντογλου, μέσα από τη μελέτη της αρθρογραφίας του στην εφημερίδα Ελευθερία από το 1948 έως το 1965. Ο Κόντογλου αποτέλεσε μία από τις σημαντικότερες μορφές των ελληνικών γραμμάτων και της καλλιτεχνικής δημιουργίας του 20ού αιώνα, ενώ το έργο και η σκέψη του επηρέασαν καθοριστικά το δημόσιο διάλογο γύρω από την ταυτότητα του ελληνικού πολιτισμού, τη σχέση με την παράδοση και τη θέση της Ορθοδοξίας στη νεότερη ελληνική κοινωνία. Μέσα από τη μελέτη των επιφυλλίδων του, επιχειρείται η ανάδειξη των πολιτισμικών αξιών που προέβαλε σε μια εποχή έντονων πνευματικών αναζητήσεων, ιδεολογικών αντιπαραθέσεων και κοινωνικοπολιτικών μετασχηματισμών.

Η εργασία βασίζεται κυρίως στην ποιοτική ανάλυση του λόγου των επιφυλλίδων του Κόντογλου, με στόχο να εντοπιστούν οι βασικές έννοιες και ιδεολογικές σταθερές που διατρέχουν τη σκέψη του. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις έννοιες της βυζαντινής παράδοσης, της ελληνικότητας, της ρωμιοσύνης και της ορθοδοξίας, οι οποίες αποτέλεσαν θεμελιώδεις άξονες της κοσμοθεωρίας του. Παράλληλα, εξετάζεται ο τρόπος με τον οποίο οι έννοιες αυτές συνδέονται με την κριτική του απέναντι στο δυτικό πολιτισμό, τον εκσυγχρονισμό και τις ιδεολογικές τάσεις της εποχής του. Μέσα από την ανάλυση του δημοσιογραφικού του λόγου επιχειρείται να αναδειχθεί η προσπάθειά του να διαμορφώσει ένα πολιτισμικό πρότυπο βασισμένο στην ορθόδοξη πνευματικότητα και τη συνέχεια της ελληνικής παράδοσης.

Επιπλέον, η εργασία διερευνά κατά πόσο οι θέσεις και οι απόψεις του Κόντογλου μπορούν να χαρακτηριστούν όχι μόνο ως πολιτισμική αλλά και ως πολιτική ιδεολογία. Εξετάζεται η σχέση των κειμένων του με τις πολιτικές και κοινωνικές εξελίξεις της εποχής, καθώς και η στάση του απέναντι σε ζητήματα όπως η εθνική ταυτότητα, η πνευματική κρίση, η παράδοση και η νεωτερικότητα. Μέσα από αυτή τη διαδικασία επιχειρείται να αποσαφηνιστεί αν ο λόγος του περιορίζεται σε μια πολιτισμική κριτική ή αν συγκροτεί ένα ευρύτερο ιδεολογικό σύστημα με πολιτικές προεκτάσεις.

Για την πληρέστερη κατανόηση της σκέψης και της ερμηνείας των θέσεων του Κόντογλου, παρουσιάζεται το ιστορικό και πνευματικό πλαίσιο της εποχής κατά την οποία έδρασε. Συγκεκριμένα, εξετάζονται τα πολιτικά, κοινωνικά και πολιτισμικά γεγονότα που καθόρισαν την πολιτική και πνευματική πραγματικότητα στην Ελλάδα κατά τον Μεσοπόλεμο και τις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες, ως το 1965, έτος της εκδημίας του Κόντογλου. Τέλος, επιχειρείται να αναδειχθεί η συμβολή του Φώτη Κόντογλου στη διαμόρφωση του νεοελληνικού πολιτισμικού λόγου και η διαχρονική σημασία των ιδεών του στη σύγχρονη συζήτηση για την ελληνική ταυτότητα και την πολιτισμική παράδοση.

This thesis attempts to highlight the cultural and political ideology of Fotis Kontoglou, through the study of his articles in the newspaper "Eleftheria" between 1948 and 1965. Kontoglou was one of the most important figures of Greek literature and artistic creation of the 20th century, while his work and thought decisively influenced the public debate on the identity of Greek culture, the relationship with tradition and the place of Orthodoxy in modern Greek society. Through the study of his columns, an attempt is made to highlight the cultural values he projected in an era of intense intellectual quests, ideological confrontations and socio-political transformations.

The thesis is mainly based on the qualitative analysis of the speech of Kontoglou's columns, with the aim of identifying the basic concepts and ideological constants that run through his thought. Particular emphasis is placed on the concepts of the Byzantine tradition, Greekness, Romiosini and Orthodoxy, which were fundamental axes of his worldview. At the same time, the way in which these concepts are related to his critique of Western civilization, modernization and the ideological tendencies of his time is examined. Through the analysis of his journalistic discourse, an attempt is made to highlight his effort to shape a cultural model based on Orthodox spirituality and the continuity of the Greek tradition.

In addition, the paper explores whether Kontoglou's positions and views can be characterized not only as cultural but also as political ideology. The relationship of his texts with the political and social developments of the time is examined, as well as his attitude towards issues such as national identity, intellectual crisis, tradition and modernity. Through this process, an attempt is made to clarify whether his discourse is limited to a cultural critique or whether he constitutes a broader ideological system with political implications.

For a more complete understanding of Kontoglou's thought and interpretation of his positions, the historical and intellectual context of the time during which he acted is presented. In particular, it examines the political, social and cultural events that determined public life in Greece during the interwar period and the first post-war decades, as well as the intellectual quests that developed in the context of the so-called "Generation of the '30s". Finally, an attempt is made to highlight the contribution of Fotis Kontoglou to the formation of modern Greek cultural discourse and the timeless importance of his ideas in the contemporary debate on Greek identity and cultural tradition.