Η παρούσα διπλωματική εργασία εξετάζει τον ρόλο της Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας (ΚΑΟ) στην κοινωνική και εργασιακή ένταξη των ατόμων με αναπηρίες (ΑμεΑ) στην Ευρωπαϊκή Ένωση, εστιάζοντας στις νέες κοινωνικές ανάγκες που αναδεικνύονται στο σύγχρονο κοινωνικό και οικονομικό περιβάλλον. Σκοπός της εργασίας είναι να διερευνήσει κατά πόσο και με ποιους τρόπους οι φορείς της ΚΑΟ, όπως οι κοινωνικές επιχειρήσεις, οι συνεταιρισμοί, οι επιχειρήσεις εργασιακής ένταξης και οι οργανώσεις κοινωνικής οικονομίας, μπορούν να συμβάλουν στην κάλυψη κοινωνικών αναγκών, στην πρόσβαση στην απασχόληση, στην παροχή υποστηρικτικών υπηρεσιών, στην κοινωνική συμμετοχή και στην ενδυνάμωση των ατόμων με αναπηρίες.

Η μεθοδολογική προσέγγιση βασίζεται σε συστηματική βιβλιογραφική ανασκόπηση, σύμφωνα με τις αρχές της μεθοδολογίας PRISMA 2020. Η αναζήτηση πραγματοποιήθηκε σε διεθνείς επιστημονικές βάσεις δεδομένων, με τη χρήση ελληνικών και αγγλικών λέξεων-κλειδιών που σχετίζονται με την ΚΑΟ, την κοινωνική οικονομία, τις κοινωνικές επιχειρήσεις, τις επιχειρήσεις εργασιακής ένταξης, την αναπηρία, την κοινωνική και εργασιακή ένταξη και την κοινωνική καινοτομία. Η ανάλυση επικεντρώθηκε στη διερεύνηση των κοινωνικών αναγκών των ατόμων με αναπηρίες, στους φορείς και τις πρακτικές της ΚΑΟ, στους μηχανισμούς μέσω των οποίων συμβάλλουν στην ένταξη, καθώς και στις προϋποθέσεις και τους περιορισμούς της αποτελεσματικότητάς τους.

Τα ευρήματα δείχνουν ότι οι σημαντικότερες ανάγκες αφορούν την απασχόληση, την πρόσβαση σε υπηρεσίες υποστήριξης, την ανεξάρτητη διαβίωση, την κοινοτική φροντίδα, την προσβασιμότητα και την ουσιαστική κοινωνική συμμετοχή. Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στις κοινωνικές επιχειρήσεις και στις επιχειρήσεις εργασιακής ένταξης, οι οποίες μπορούν να δημιουργήσουν πιο προσβάσιμα και υποστηρικτικά εργασιακά περιβάλλοντα και να μειώσουν τα εμπόδια συμμετοχής στην αγορά εργασίας. Παράλληλα, αναδεικνύεται η σημασία της συμμετοχικής διακυβέρνησης και της ενεργού συμμετοχής των ίδιων των ατόμων με αναπηρίες στον σχεδιασμό και την υλοποίηση των παρεμβάσεων. Η κοινωνική καινοτομία προσεγγίζεται ως συμπληρωματική έννοια και ως πρακτική που μπορεί να αναπτύσσεται στο πλαίσιο της ΚΑΟ, χωρίς να ταυτίζεται με αυτήν.

Συμπερασματικά, η ΚΑΟ μπορεί να αποτελέσει ένα σημαντικό, αλλά συμπληρωματικό, πλαίσιο κοινωνικής και εργασιακής ένταξης των ατόμων με αναπηρίες. Η αποτελεσματικότητά της, ωστόσο, δεν είναι αυτονόητη και προϋποθέτει σταθερό θεσμικό πλαίσιο, επαρκή χρηματοδότηση, οργανωτική επάρκεια, συνεργασία με τους δημόσιους φορείς, αξιολόγηση του κοινωνικού αντικτύπου και ουσιαστική συμμετοχή των ίδιων των ατόμων με αναπηρίες.

This thesis examines the role of the Social and Solidarity Economy (SSE) in the social and labour inclusion of persons with disabilities (PwD) in the European Union, focusing on the new social needs emerging in the contemporary social and economic context. The aim of the study is to explore whether and how SSE actors, including social enterprises, cooperatives, work integration social enterprises and social economy organisations, can contribute to addressing social needs, improving access to employment, providing support services, strengthening social participation and empowering persons with disabilities.

The methodological approach is based on a systematic literature review conducted in accordance with the principles of the PRISMA 2020 methodology. The literature search was conducted through internationally recognised academic databases using Greek and English keywords related to the Social and Solidarity Economy, social economy, social enterprises, work integration social enterprises, disability, social and labour inclusion, and social innovation. The analysis focused on identifying the main social needs of persons with disabilities, examining the actors and practices of the SSE, exploring the mechanisms through which they contribute to inclusion, and identifying the conditions and limitations affecting their effectiveness.

The findings indicate that the main needs concern employment, access to support services, independent living, community-based care, accessibility and meaningful social participation. Particular emphasis is placed on social enterprises and work integration social enterprises, which can create more accessible and supportive working environments and reduce barriers to labour market participation. The study also highlights the importance of participatory governance and the active involvement of persons with disabilities in the design and implementation of relevant interventions. Social innovation is approached as a complementary concept and as a practice that can develop within the framework of the SSE, rather than as a concept identical to it.

In conclusion, the Social and Solidarity Economy can constitute an important, yet complementary, framework for promoting the social and labour inclusion of persons with disabilities. However, its contribution cannot be taken for granted and depends on the existence of a stable institutional framework, adequate funding, organisational capacity, cooperation with public authorities, social impact assessment, and the meaningful participation of persons with disabilities themselves.