Η παρούσα εργασία εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο ο απόδημος Έλληνας αναπαραστάθηκε στη λογοτεχνία, τη μουσική και την εικόνα κατά την περίοδο 1830–1940 και διερευνά τον ρόλο που διαδραμάτισαν οι αναπαραστάσεις αυτές στη διαμόρφωση της ελληνικής εθνικής ταυτότητας. Βασικό ερευνητικό ερώτημα αποτελεί το πώς η μορφή του αποδήμου μετατράπηκε από ιστορικό και κοινωνικό υποκείμενο σε συμβολική μορφή της εθνικής φαντασίας, εκφράζοντας ιδέες όπως η νοσταλγία, η θυσία, η οικονομική πρόοδος, η πολιτισμική συνέχεια αλλά και ο φόβος της αλλοίωσης της εθνικής ταυτότητας.

Η μελέτη καλύπτει την περίοδο από τη συγκρότηση του ελληνικού κράτους έως τον Μεσοπόλεμο, εξετάζοντας το ιστορικό πλαίσιο της ελληνικής διασποράς, τη σχέση του κράτους με τον απόδημο ελληνισμό, τη Μεγάλη Ιδέα και τα μεταναστευτικά ρεύματα προς την Αμερική. Παράλληλα, αξιοποιεί θεωρητικές προσεγγίσεις για το έθνος, τη διασπορά και την αναπαράσταση, βασισμένες κυρίως στις έννοιες της «φαντασιακής κοινότητας» και της πολιτισμικής κατασκευής της εθνικής ταυτότητας.

Με τη μέθοδο της συγκριτικής πολιτισμικής ανάλυσης εξετάζονται λογοτεχνικά έργα, δημοτικά και λαϊκά τραγούδια, εικονογραφήσεις, γελοιογραφίες και δημοσιεύματα του ελληνικού και παροικιακού Τύπου. Η ανάλυση αναδεικνύει ότι ο απόδημος εμφανίζεται μέσα από πολλαπλές και συχνά αντιφατικές μορφές: ως θύμα της ξενιτιάς και του αποχωρισμού, ως επιτυχημένος μετανάστης και εθνικός ευεργέτης, ως φορέας εκσυγχρονισμού, αλλά και ως πρόσωπο που κινδυνεύει να απομακρυνθεί πολιτισμικά από την πατρίδα. Οι διαφορετικές αυτές αναπαραστάσεις αντανακλούν τις ιστορικές εξελίξεις κάθε περιόδου, συμβάλλοντας στη συγκρότηση συλλογικών αντιλήψεων για τη σχέση μεταξύ ελληνικού κράτους, διασποράς και εθνικής κοινότητας.

Η εργασία καταλήγει ότι ο απόδημος Έλληνας δεν αποτελεί περιφερειακή μορφή της ελληνικής ιστορίας αλλά βασικό στοιχείο της εθνικής φαντασίας. Μέσα από τη λογοτεχνία, τη μουσική και την εικόνα αναδεικνύεται ως συμβολικός φορέας μέσω του οποίου το έθνος διαπραγματεύεται ζητήματα ταυτότητας, μνήμης, εκσυγχρονισμού και συλλογικής συνέχειας. Κατά συνέπεια, η ελληνική διασπορά παρουσιάζεται όχι ως εξωτερικό στοιχείο του ελληνισμού, αλλά ως αναπόσπαστο μέρος της ιστορικής και πολιτισμικής συγκρότησης του ελληνικού έθνους.

This thesis examines the ways in which the Greek emigrant was represented in literature, music, and visual culture between 1830 and 1940, and investigates the role these representations played in shaping Greek national identity. The central research question explores how the figure of the Greek emigrant evolved from a historical and social actor into a symbolic figure within the national imagination, embodying concepts such as nostalgia, sacrifice, economic advancement, cultural continuity, and the perceived threat of cultural assimilation.

The study covers the period from the establishment of the modern Greek state to the Interwar years, examining the historical context of the Greek diaspora, the relationship between the Greek state and overseas Hellenism, the Megali Idea (Great Idea), and the major waves of migration to the United States. It is grounded in theoretical approaches to nationalism, diaspora, and representation, drawing primarily on the concepts of the "imagined community" and the cultural construction of national identity.

Using a comparative cultural analysis, the study examines literary works, traditional and popular songs, illustrations, political cartoons, and publications from both the Greek and diaspora press. The analysis demonstrates that the Greek emigrant was portrayed through multiple and often contradictory images: as a victim of exile and separation, as a successful migrant and national benefactor, as an agent of modernization, and as an individual at risk of becoming culturally detached from the homeland. These representations reflect the historical developments of each period while contributing to the formation of collective perceptions regarding the relationship between the Greek state, the diaspora, and the national community.

The thesis concludes that the Greek emigrant should not be regarded as a peripheral figure in modern Greek history but rather as a central component of the Greek national imagination. Through literature, music, and visual culture, the emigrant emerges as a symbolic figure through whom the nation negotiates questions of identity, memory, modernization, and historical continuity. Consequently, the Greek diaspora is understood not as an external element of Hellenism but as an integral part of the historical and cultural formation of the modern Greek nation.