Migration and forced displacement are issues that concern the contemporary reality, not just because of the physical movement across borders, but mostly for the implications that this uprooting has to the refugees and migrants’ psychology, especially regarding their sense of self. The process of negotiating their cultural identity has been thoroughly discussed through these populations’ cinematic representations, yet few studies have further analyzed the association of migration studies with media representation and their educational value when utilized in a classroom setting. This study adopts an art-based method in order to examine how films portray the refugees and migrants’ efforts to navigate their cultural adaptation in the new environment. Four films were carefully selected and analyzed thematically using a qualitative approach. Guided by a custom-designed methodological toolkit. seven themes emerged, including challenging factors that affect the refugee/migrant experience, as well as resilience strategies adopted by these people to balance cultural preservation with integration into host societies. These findings were then utilized in a classroom-based inquiry to actively engage students in the learning process and elicit their interpretations on the topic. In this way, the study aims to demonstrate the potential of cinema in facilitating a nuanced understanding of complex social issues, such as migration,displacement and cultural identity, as well as its educational value in supporting reflective discussions and fostering empathy and intercultural competence.

Η μετανάστευση και η αναγκαστική εκτόπιση αποτελούν ζητήματα που αφορούν τη σύγχρονη πραγματικότητα, όχι μόνο λόγω της φυσικής μετακίνησης πέρα από τα σύνορα, αλλά κυρίως λόγω των επιπτώσεων που έχει αυτός ο ξεριζωμός στην ψυχολογία των προσφύγων και μεταναστών, ειδικά σε ό,τι αφορά την αίσθηση του εαυτού τους. Η διαδικασία διαπραγμάτευσης της πολιτισμικής τους ταυτότητας έχει συζητηθεί εκτενώς μέσα από τις κινηματογραφικές αναπαραστάσεις αυτών των πληθυσμών, ωστόσο λίγες μελέτες έχουν αναλύσει περαιτέρω τη σύνδεση των σπουδών μετανάστευσης με την αναπαράσταση στα μέσα ενημέρωσης και την εκπαιδευτική τους αξία όταν αξιοποιούνται στο πλαίσιο της τάξης. Η παρούσα μελέτη υιοθετεί μια μεθοδολογία βασισμένη στην τέχνη προκειμένου να εξετάσει πώς οι ταινίες απεικονίζουν τις προσπάθειες των προσφύγων και μεταναστών να διαχειριστούν την πολιτισμική τους προσαρμογή στο νέο περιβάλλον. Επιλέχθηκαν και αναλύθηκαν θεματικά τέσσερις ταινίες με ποιοτική προσέγγιση, καθοδηγούμενες από ένα ειδικά σχεδιασμένο μεθοδολογικό εργαλείο. Αναδείχθηκαν επτά θεματικοί άξονες, οι οποίοι περιλαμβάνουν τόσο τους παράγοντες που δυσκολεύουν την εμπειρία των προσφύγων/μεταναστών όσο και τις στρατηγικές ανθεκτικότητας που υιοθετούν για να ισορροπήσουν μεταξύ της διατήρησης της πολιτισμικής τους κληρονομιάς και της ενσωμάτωσης στις κοινωνίες υποδοχής. Τα ευρήματα αυτά χρησιμοποιήθηκαν στη συνέχεια σε μια έρευνα στο πλαίσιο της τάξης, με στόχο την ενεργή συμμετοχή των μαθητών στη μαθησιακή διαδικασία και την ανάδειξη των δικών τους ερμηνειών πάνω στο θέμα. Με αυτόν τον τρόπο, η μελέτη αποσκοπεί στο να αναδείξει τη δυνατότητα του κινηματογράφου να διευκολύνει μια πολυδιάστατη κατανόηση σύνθετων κοινωνικών ζητημάτων, όπως η μετανάστευση, η εκτόπιση και η πολιτισμική ταυτότητα, καθώς και την εκπαιδευτική του αξία στην υποστήριξη στοχαστικών συζητήσεων και στην καλλιέργεια ενσυναίσθησης και διαπολιτισμικής ικανότητας.