Η παρούσα μελέτη προβαίνει σε συγκριτική ανάλυση εννέα παραγωγών των έργων του Giuseppe Verdi Rigoletto, Il Trovatore και La Traviata, οι οποίες παρήχθησαν μεταξύ 1965 και 1985. Στόχος της εργασίας είναι η ανάλυση των σκηνοθετικών προσεγγίσεων σε συνάρτηση με τα χαρακτηριστικά των διαφόρων μορφών της βίντεο-όπερας, οι οποίες, κατά περίπτωση, διαμόρφωσαν τη μεταφορά της σκηνικής όπερας στο κινηματογραφικό και τηλεοπτικό μέσο κατά την οριοθετημένη αυτή χρονική περίοδο. Αρχικά πραγματοποιείται μία ιστορική επισκόπηση της εξέλιξης της βίντεο-όπερας, με αποτύπωση των θεσμικών πρακτικών, των τεχνολογικών συνθηκών και των κυρίαρχων αισθητικών προτύπων από τη μεταπολεμική τηλεόραση έως την κινηματογραφική όπερα των τελευταίων δεκαετιών του 20ού αιώνα, η οποία παρέχει το ερμηνευτικό υπόβαθρο για τις επακόλουθες αναλύσεις. Περιγράφονται τρεις παραγωγές ανά έργο, επιλεγμένες με κριτήρια θεσμικού κύρους, μορφολογικής ποικιλίας και διαθεσιμότητας αρχείων. Η συγκριτική ανάλυση αποκαλύπτει σταθερά μοτίβα και προσεγγίσεις αλλά και ουσιώδεις αποκλίσεις, που οφείλονται άλλοτε στην υποκειμενική σκηνοθετική γραμμή και άλλοτε στις τεχνικές απαιτήσεις της εκάστοτε μορφής. Κάθε παραγωγή εξετάζεται ως προς τα δομικά της στοιχεία και τις τυχόν ιδιαιτερότητές της, με κύριους άξονες την όψη (σκηνογραφία, φωτισμό, ενδυματολογία), την κινηματογράφηση (κάμερα, μοντάζ) και τη δυναμική σχέση μουσικής, όψης και δραματουργίας. Οι διαφορετικοί τύποι παραγωγής —σκηνική μαγνητοσκόπηση, ζωντανή αναμετάδοση και ταινία όπερας—διατηρούν διακριτές συμβάσεις ως προς την πιστότητα στο σκηνικό γεγονός και τον βαθμό παρέμβασης κατά τη μετέπειτα επιμέλεια, ενώ παρατηρούνται διαφοροποιημένες πρακτικές ως προς την αναδόμηση της αφήγησης, τη συνέπεια στο δραματικό και μουσικό κείμενο και τη γενικότερη αισθητική προσέγγιση των σκηνοθετών. Σε συνάρτηση με το ιστορικό πλαίσιο του πρώτου κεφαλαίου, τα ευρήματα τεκμηριώνουν με συστηματικό τρόπο τη διαμόρφωση της γλώσσας της όπερας στην οθόνη και συγκροτούν ένα συνεκτικό αναλυτικό υπόβαθρο, με βάση τα υπό εξέταση έργα, κατάλληλο για περαιτέρω επιστημονική και καλλιτεχνική διερεύνηση του πολυδιάστατου και δυναμικού πεδίου της βίντεο-όπερας.

This study undertakes a comparative analysis of nine productions of Giuseppe Verdi’s Rigoletto, Il Trovatore, and La Traviata produced between 1965 and 1985. Its aim is to examine directorial approaches in relation to the specific characteristics of the various forms of video opera, which in different ways shape the transfer of stage opera to the cinematic and television media during this delimited timeframe. Initially, a historical overview of the development of video opera is provided, outlining institutional practices, technological conditions, and dominant aesthetic paradigms from post-war television to the film opera during the final decades of the twentieth century; this provides the interpretative framework for the analyses that follow. Three productions of each opera are examined, selected on the basis of institutional prestige, formal diversity, and archival availability.The comparative analysis reveals both recurring patterns and significant divergences, attributable in some cases to individual directorial vision and in others to the technical requirements of each production format. Each production is examined with regard to its structural features and specific characteristics, focusing on visual design (set, lighting, costumes), cinematography (camera work and editing), and the dynamic relationship between music, image and dramaturgy. The different production types —stage recordings, live broadcasts, and film operas— maintain distinct conventions concerning fidelity to the theatrical event and the degree of post-production intervention, while divergent practices are also observed in the restructuring of narrative, in the adherence to the original dramatic and musical text and in the directors’ overall aesthetic approaches. In relation to the historical framework developed in the first chapter, the findings systematically document the formation of the language of opera on screen and establish a coherent analytical basis, grounded in the productions under examination, for further academic and artistic research of the complex and dynamic field of video opera.