Η παρούσα διπλωματική εργασία εκπονήθηκε στο πλαίσιο του Προγράμματος Σπουδών του Τμήματος Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας του Ελληνικού Ανοιχτού Πανεπιστημίου και εστιάζει στη διερεύνηση της δυνατότητας ίδρυσης καταναλωτικού συνεταιρισμού τελωνειακών υπαλλήλων. Το θέμα επιλέχθηκε με γνώμονα τη σύγχρονη κοινωνικοοικονομική πραγματικότητα, η οποία χαρακτηρίζεται από αυξημένο κόστος ζωής, περιορισμό των εισοδημάτων και εντεινόμενη ανάγκη για συλλογικές μορφές οικονομικής οργάνωσης που βασίζονται στις αρχές της αλληλεγγύης, της διαφάνειας και της δημοκρατικής συμμετοχής.

Η Κοινωνική και Αλληλέγγυα Οικονομία αποτελεί έναν εναλλακτικό και συμπληρωματικό πυλώνα της οικονομικής δραστηριότητας, ο οποίος αποσκοπεί όχι στη μεγιστοποίηση του κέρδους, αλλά στην κάλυψη κοινωνικών αναγκών και στη βελτίωση της ποιότητας ζωής των μελών της. Στο πλαίσιο αυτό, οι καταναλωτικοί συνεταιρισμοί συνιστούν μια διαχρονικά αναγνωρισμένη μορφή συλλογικής δράσης, ικανή να προσφέρει οικονομικά και κοινωνικά οφέλη, ιδίως σε επαγγελματικές ομάδες με κοινά χαρακτηριστικά και ανάγκες. Η παρούσα εργασία επιχειρεί να διερευνήσει κατά πόσο το συνεταιριστικό αυτό μοντέλο μπορεί να εφαρμοστεί στον χώρο των τελωνειακών υπαλλήλων, λαμβάνοντας υπόψη τόσο τις ιδιαίτερες επαγγελματικές συνθήκες όσο και την υφιστάμενη κουλτούρα συλλογικότητας.

Οι τελωνειακοί υπάλληλοι αποτελούν ένα επαγγελματικό σώμα με υψηλό μορφωτικό επίπεδο, θεσμικό ρόλο και αυξημένες ευθύνες, το οποίο τα τελευταία χρόνια έχει βιώσει σημαντικές οικονομικές πιέσεις, κυρίως λόγω μισθολογικών περικοπών και κατάργησης πρόσθετων αποδοχών. Σε αυτό το περιβάλλον, η διερεύνηση εναλλακτικών μηχανισμών οικονομικής ενίσχυσης και κοινωνικής συνοχής αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Η εργασία αυτή φιλοδοξεί να συμβάλει στον επιστημονικό διάλογο γύρω από τη δυνατότητα αξιοποίησης συνεταιριστικών πρακτικών στον δημόσιο τομέα, αναδεικνύοντας τις προϋποθέσεις, τις προκλήσεις και τις προοπτικές ενός τέτοιου εγχειρήματος.

Η επιλογή της συγκεκριμένης μελέτης περίπτωσης στηρίζεται στην πεποίθηση ότι η εμπειρική διερεύνηση των στάσεων, των αντιλήψεων και των αναγκών των ίδιων των ενδιαφερόμενων μπορεί να προσφέρει ουσιαστικά συμπεράσματα για τη βιωσιμότητα και τη λειτουργικότητα ενός καταναλωτικού συνεταιρισμού. Παράλληλα, η εργασία αποσκοπεί στο να αποτελέσει ένα χρήσιμο εργαλείο προβληματισμού και σχεδιασμού για μελλοντικές συλλογικές πρωτοβουλίες στον χώρο της δημόσιας διοίκησης, ενισχύοντας τη σύνδεση της θεωρίας της Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας με την πρακτική εφαρμογή.

This master’s thesis was prepared within the framework of the Department of Social and Solidarity Economy of the Hellenic Open University and focuses on the investigation of the potential establishment of a consumer cooperative for customs officers. The topic was selected in response to contemporary socio-economic conditions, which are characterized by rising living costs, income constraints and an increasing need for collective forms of economic organization based on the principles of solidarity, transparency and democratic participation.

Social and Solidarity Economy constitutes an alternative and complementary pillar of economic activity, aiming not at profit maximization but at addressing social needs and improving the quality of life of its members. Within this context, consumer cooperatives represent a well-established form of collective action, capable of providing both economic and social benefits, particularly for professional groups with common characteristics and shared needs. This thesis examines whether such a cooperative model could be effectively applied in the field of customs officers, taking into account their specific professional conditions and existing collective culture.

Customs officers form a professional group with a high educational background and a strong institutional role, which has experienced significant economic pressure in recent years due to salary reductions and the abolition of additional financial benefits. In this environment, the exploration of alternative mechanisms for economic support and social cohesion becomes increasingly important. Through an empirical case study based on questionnaire research, the thesis seeks to contribute to the academic discussion on the applicability of cooperative practices within the public sector, highlighting the prerequisites, challenges and prospects of such an initiative.