Στην παρούσα εργασία εξετάζεται η δομή της ονοματικής φράσης υπό το πρίσμα της σύγχρονης συντακτικής θεωρίας και διερευνώνται οι δυνατότητες διδακτικής αξιοποίησής της στη διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας στην Α΄ Γυμνασίου. Αφετηρία της μελέτης αποτελεί η θεώρηση της ονοματικής φράσης ως ιεραρχικά οργανωμένης δομής, στην οποία η κεφαλή και τα επιμέρους συστατικά της συγκροτούν ένα σύστημα σχέσεων που συμβάλλει στη διαμόρφωση του νοήματος.

Στο θεωρητικό μέρος παρουσιάζεται η προσέγγιση της ονοματικής φράσης στην παραδοσιακή γραμματική περιγραφή και στις σύγχρονες γραμματικές της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, ενώ παράλληλα αναδεικνύονται βασικές αρχές των σύγχρονων γλωσσολογικών προσεγγίσεων, με έμφαση στη διάκριση κεφαλής, συμπληρώματος και προσαρτήματος, στον ρόλο που διαδραματίζει το άρθρο στο πλαίσιο της ονοματικής φράσης, καθώς και στη σχέση σύνταξης και σημασιολογικής ερμηνείας.

Στη συνέχεια εξετάζεται ο τρόπος με τον οποίο η ονοματική φράση προσεγγίζεται στα
Αναλυτικά Προγράμματα Σπουδών και στα σχολικά εγχειρίδια της Α΄ Γυμνασίου, με στόχο τον εντοπισμό των δυνατοτήτων μιας διδακτικής προσέγγισης που εστιάζει στη δομική οργάνωση του υπό μελέτη συστατικού. Σε αυτή τη βάση, αναπτύσσεται το θεωρητικό πλαίσιο του γραμματισμού και των πολυγραμματισμών ως παιδαγωγική και διδακτική οπτική για τη γλωσσική διδασκαλία, προκειμένου να αναδειχθεί η συμβολή της μεταγλωσσικής επίγνωσης της γλωσσικής δομής στη μαθησιακή διαδικασία. Μέσω της σύνθεσης των θεωρητικών και διδακτικών δεδομένων, διατυπώνεται, στο πλαίσιο της έννοιας του Σχεδίου, διδακτική πρόταση η οποία περιλαμβάνει δώδεκα δραστηριότητες, ενταγμένες στις φάσεις της διδακτικής παρέμβασης, και στοχεύει στη συνειδητοποίηση της ιεραρχικής οργάνωσης της ονοματικής φράσης και, κατ’ επέκταση, στην καλλιέργεια της γλωσσικής επίγνωσης.

Μέρος της διδακτικής πρότασης εφαρμόστηκε πιλοτικά σε τμήμα Α΄ Γυμνασίου, προκειμένου να διερευνηθεί η λειτουργικότητα της προτεινόμενης προσέγγισης στο πλαίσιο της σχολικής τάξης. Η εφαρμογή παρείχε ενδείξεις ότι η εστίαση στη δομική ανάλυση της ονοματικής
φράσης μπορεί να αποτελέσει λειτουργικό πλαίσιο για τη γλωσσική επίγνωση, χωρίς ωστόσο οι παρατηρήσεις να είναι γενικεύσιμες.

The present study examines the structure of the noun phrase within the framework of current syntactic theory and explores its potential pedagogical applications in the teaching of Modern Greek in the first grade of lower secondary education. The study is grounded in the view of the noun phrase as a hierarchically organized structure in which the head and its dependent constituents form a system of relations that contributes to the construction of meaning. The theoretical part presents the treatment of the noun phrase in traditional grammatical descriptions and in contemporary grammars of Modern Greek, while also outlining key principles of current linguistic approaches, with emphasis on the distinction between head, complement and adjunct, the role of the article within the noun phrase, and the relationship between syntax and semantic interpretation.

Subsequently, the study examines the manner in which the noun phrase is approached in the national curricula and school textbooks of the first grade of lower secondary education, with the aim of identifying opportunities for a teaching approach focused on the structural organization of this linguistic constituent. Within this context, the theoretical framework of literacy and multiliteracies is presented as a pedagogical perspective for language teaching, in order to highlight the
contribution of metalinguistic awareness to the learning process. Based on the synthesis of theoretical and pedagogical data, this study proposes a teaching framework grounded in the concept of Design, comprising twelve activities designed to foster awareness of the hierarchical organization of the noun phrase and, consequently, to promote linguistic awareness.

Part of the proposed teaching approach was implemented on a pilot basis in a first-grade lower secondary classroom in order to explore its functionality in the school context. The implementation offered preliminary evidence that a focus on the structural analysis of the noun phrase may function as a productive framework for the development of linguistic awareness, although the findings cannot be generalized due to the limited scale of the intervention.