Η παρούσα εργασία εξετάζει την αναπαράσταση του πόνου και του τραύματος στη γυναικεία τέχνη της περφόρμανς, εστιάζοντας στον τρόπο με τον οποίο το γυναικείο σώμα γίνεται τόπος δημιουργίας νοήματος, αντοχής και αντίστασης. Μέσα από την ανάλυση επιλεγμένων έργων των Gina Pane, Ana Mendieta, ORLAN, Kira O’Reilly, Ji Yeo, Φανής Σοφολόγη, Δέσποινας Ζαχαροπούλου, Μαίρης Ζυγούρη και Ευγενίας Γραμμένου, η μελέτη διερευνά τον τρόπο με τον οποίο ο πόνος λειτουργεί όχι μόνο ως σωματική εμπειρία, αλλά αντανακλά κοινωνικές, πολιτικές, φυλετικές και έμφυλες συνδηλώσεις. Συνδυάζονται θεωρίες της ενσάρκωσης, του πόνου και του τραύματος, καθώς και μέρος της αισθητικής θεωρίας, προκειμένου να αναδειχθούν οι πρακτικές και να τεκμηριωθούν τα έργα περφόρμανς των προαναφερθέντων καλλιτέχνιδων. Ο πόνος προσεγγίζεται ως μία παραστατική πράξη που αμφισβητεί τις κυρίαρχες αναπαραστάσεις της θηλυκότητας και παθητικότητας, ενώ ταυτόχρονα η πολιτική του βλέμματος φέρνει τον θεατή αντιμέτωπο με την ευαλωτότητα και την ηθική ευθύνη.

Μεθοδολογικά, η έρευνα χρησιμοποιεί την οπτική τεκμηρίωση (είτε φωτογραφιών είτε των βιντεοσκοπημένων έργων), κείμενα των καλλιτεχνιδών, την υπάρχουσα κριτική βιβλιογραφία και την ανάλυση των έργων περφόρμανς, βάσει του εγχειριδίου του Anthony Howell The Analysis of Performance Art: A Guide to Its Theory and Practice (1999). Κάθε μελέτη περίπτωσης αναδεικνύει διαφορετικές εκφάνσεις του πόνου και του τραύματος με συγκλίνουσες πρακτικές. Οι αυτοτραυματισμοί των Gina Pane, Δέσποινας Ζαχαροπούλου και Φανής Σοφολόγη απηχούν ζητήματα ευαλωτότητας, αφυπνίζοντας την παθητικότητα του κοινού, ενώ ο αντίστοιχος της Kira O’Reilly καταδεικνύει τα συστήματα βιοεξουσίας, όπως όρισε ο Michel Foucault. Τόσο η ORLAN όσο και η Ji Yeo χρησιμοποιούν την πλαστική χειρουργική, με τη διαφορά ότι η πρώτη υπέβαλλε το σώμα της σε χειρουργική επέμβαση, εκθέτοντας τη δομική βία που είναι ενσωματωμένη σε ιατρικά και αισθητικά συστήματα, ενώ η Ji Yeo την αντιμετωπίζει κριτικά, εμπλέκοντας ενεργά το κοινό που εγγράφει στο σώμα της λεκτική βία. Η Μαίρη Ζυγούρη εκφράζει συμβολικά τον πόνο που προκύπτει από κοινωνικά και πολιτικά συστήματα, προσκαλώντας το κοινό να γίνει μέρος ενός κοινού χώρου. Τέλος, η Ana Mendieta υπονοεί τον φυλετικό και έμφυλο πόνο, αποτυπώνοντας σε ίχνη το ενεργό τραύμα, όπως και η Ευγενία Γραμμένου που καταγράφει στο σώμα της με λέξεις την έμφυλη καταπίεση και τους εσωτερικούς εγκλεισμούς.

This paper examines the representation of pain and trauma in female performance art, focusing on how the female body becomes a place of meaning, endurance, and resistance. Through the analysis of selected performances by Gina Pane, Ana Mendieta, ORLAN, Kira O’Reilly, Ji Yeo, Fani Sofologi, Despina Zacharopoulou, Mary Zygouri, and Eugenia Grammenou, the study explores how pain functions not only as a physical experience but also reflects social, political, racial, and gender connotations. Theories of embodiment, pain, and trauma are combined with elements of aesthetic theory in order to highlight the practices and document the performances of the aforementioned artists. Pain is approached as a performative act that challenges dominant representations of femininity and passivity, while at the same time the politics of the gaze confronts the viewer with self-awareness and moral responsibility.

Methodologically, the research uses visual documentation (either photographs or videos of the performances), artists' texts, existing critical literature, and performance analysis based on Anthony Howell's handbook, The Analysis of Performance Art: A Guide to Its Theory and Practice (1999). Each case study highlights different manifestations of pain and trauma with converging practices. The self-harm of Gina Pane, Despoina Zacharopoulou, and Fani Sofologi resonate issues of vulnerability, awakening the passivity of the audience, while Kira O'Reilly's self-harm demonstrates the systems of biopower, as defined by Michel Foucault. Both ORLAN and Ji Yeo use plastic surgery, with the difference that ORLAN subjected her body to surgery, exposing the structural violence embedded in medical and aesthetic systems, while Ji Yeo treats it critically, actively involving the audience, which inscribes verbal violence on the body. Mary Zygouri symbolically expresses the pain that arises from social and political systems, inviting the audience to become part of a shared space. Finally, Ana Mendieta alludes to racial and gender-based pain, imprinting traces of active trauma, as does Eugenia Grammenou, who records gender oppression and internal confinement on her body with words.