Η παρούσα μεταπτυχιακή εργασία διερευνά κριτικά τις αναπαραστάσεις της αναπηρίας στον σύγχρονο ελληνικό δημόσιο λόγο και στα κείμενα μαζικής κουλτούρας, εστιάζοντας στον τρόπο με τον οποίο η αναπηρία κατασκευάζεται κοινωνικά μέσα από γλωσσικές και πολυτροπικές πρακτικές. Βασικός στόχος της έρευνας είναι να αναδείξει πώς η αναπηρία νοηματοδοτείται όχι ως ουδέτερη περιγραφική κατηγορία, αλλά ως ιδεολογικό μόρφωμα που συνδέεται με κανονιστικές αντιλήψεις περί ικανότητας, αξίας και κανονικότητας.

Το θεωρητικό πλαίσιο της εργασίας αντλεί από τις Σπουδές Αναπηρίας, την Κριτική Ανάλυση Λόγου, την κοινωνιογλωσσολογία της ταυτότητας και την Κοινωνική Σημειωτική, προσεγγίζοντας την αναπηρία ως κοινωνικοπολιτισμική κατασκευή και ως πεδίο άσκησης εξουσίας. Η μεθοδολογία που υιοθετείται είναι πολυεπίπεδη και πολυτροπική, συνδυάζοντας κριτική ανάλυση λόγου και ανάλυση εικόνας, με στόχο τη διερεύνηση τόσο των ρητών όσο και των λανθανόντων ιδεολογικών νοημάτων που ενσωματώνονται στα κείμενα.

Το ερευνητικό υλικό περιλαμβάνει αποσπάσματα από τη μουσική κουλτούρα (τραπ στίχους), παραδείγματα πολιτικού λόγου, τηλεοπτικά αποσπάσματα, κοινωνικές αφίσες και ψηφιακό λόγο από κοινωνικά δίκτυα. Η ανάλυση δείχνει ότι η αναπηρία αναπαρίσταται συστηματικά ως σημαίνον κατωτερότητας, ανικανότητας ή έλλειψης, είτε μέσω άμεσου στιγματισμού είτε μέσω έμμεσων μορφών ικανισμού, όπως η πατερναλιστική ρητορική, η ηρωοποίηση και η μεταφορική χρήση αναπηρικών όρων. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη διαθεματική διάσταση των αναπαραστάσεων, καθώς η αναπηρία συχνά διαπλέκεται με έμφυλες ιεραρχίες, σεξιστικές αφηγήσεις και λόγους εξουσίας.

Παράλληλα, η εργασία αναδεικνύει τον ρόλο των κοινωνικών δικτύων στη διάχυση και κανονικοποίηση του ικανιστικού λόγου μέσα από καθημερινές, συχνά εφήμερες πρακτικές επικοινωνίας, οι οποίες σπάνια αναγνωρίζονται ως μορφές αποκλεισμού. Τα ευρήματα επιβεβαιώνουν ότι η έννοια ableism δεν λειτουργεί μόνο ως ακραία ή ρητή ρητορική μίσους, αλλά κυρίως ως υπόρρητη κανονιστικότητα που διαμορφώνει αντιλήψεις και στάσεις απέναντι στην αναπηρία.

Στο δεύτερο μέρος της εργασίας αναπτύσσεται μια διδακτική πρόταση για τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, η οποία βασίζεται στο παιδαγωγικό πλαίσιο των multiliteracies και στον κριτικό γραμματισμό. Η πρόταση αξιοποιεί κείμενα μαζικής κουλτούρας ως εργαλεία κριτικής ανάλυσης, με στόχο την αποδόμηση στερεοτυπικών αναπαραστάσεων της αναπηρίας και την καλλιέργεια συμπεριληπτικών στάσεων στους μαθητές. Η διδακτική παρέμβαση σχεδιάζεται τόσο ως εκπαιδευτική πρακτική όσο και ως δυνητικό πεδίο περαιτέρω έρευνας.

Συνολικά, η εργασία καταδεικνύει ότι οι αναπαραστάσεις της αναπηρίας στον ελληνικό δημόσιο λόγο είναι βαθιά ιδεολογικές και κοινωνικά επιδραστικές. Η κριτική ανάλυσή τους αναδεικνύεται ως απαραίτητη προϋπόθεση για την αμφισβήτηση της κανονικότητας, την αποδόμηση του ικανισμού και τη διαμόρφωση ενός πιο συμπεριληπτικού δημόσιου και εκπαιδευτικού λόγου.

This master’s thesis examines the representations of disability in contemporary Greek popular culture, focusing on how disability is constructed, negotiated, and evaluated through language, images, and multimodal semiotic resources. Drawing on Critical Discourse Analysis, the sociolinguistics of identity, and Disability Studies, the study conceptualizes disability not as a purely medical condition but as a socially and culturally produced category shaped by dominant ideologies of normality, ability, and value.

The research analyzes a diverse corpus of texts from Greek mass culture, including trap song lyrics, political discourse, television excerpts, social awareness posters, and user-generated comments on social media platforms such as Instagram and TikTok. These texts are selected for their wide circulation, multimodal nature, and strong influence on the formation of social attitudes, particularly among young audiences. The analysis follows a multi-level methodological framework, examining macro-level ideological framings, meso-level linguistic and semiotic choices, and micro-level identity positioning and stance-taking practices.

The findings reveal that disability is frequently represented through ableist discourses that associate it with deficiency, incapacity, dependence, social failure, or diminished value of life. Even in texts that adopt ostensibly positive or rights-based intentions, subtle forms of paternalism, homogenization, and symbolic exclusion persist. At the same time, the study identifies emerging counter-discourses that challenge stereotypical representations and create spaces for more inclusive and plural understandings of disability.

In addition to the discourse analysis, the thesis proposes a pedagogical intervention for lower secondary education, aiming at fostering critical literacy and inclusive attitudes among students. By integrating popular culture texts into the language classroom, the proposed teaching approach encourages learners to critically examine ableist language practices and to produce alternative, anti-ableist discourses. Overall, the study highlights the central role of language and multimodality in shaping social perceptions of disability and underscores the importance of education as a site for challenging exclusionary ideologies and promoting social inclusion.