Η παρούσα διπλωματική εργασία διερευνά τον ρόλο του φωτός και της σκιάς
στο έργο του M.C. Escher, με ιδιαίτερη έμφαση στη συμβολή τους στη
διαμόρφωση της προοπτικής, της οπτικής ψευδαίσθησης και των λεγόμενων
«αδύνατων κόσμων». Βασικός στόχος είναι να εξεταστεί κατά πόσο το φως
λειτουργεί απλώς ως τεχνικό και αναπαραστατικό μέσο ή αν αποτελεί
ουσιαστικό μηχανισμό μέσω του οποίου η γεωμετρική κατασκευή
μετατρέπεται σε πειστική οπτική εμπειρία.
Η έρευνα ακολουθεί την καλλιτεχνική εξέλιξη του Escher από τα πρώιμα έργα
έως την περίοδο της ωριμότητας και της διεθνούς αναγνώρισης. Μέσα από τη
μελέτη αντιπροσωπευτικών έργων, εξετάζονται η κατεύθυνση και η ποιότητα
του φωτός, οι τονικές διαβαθμίσεις, η αυτοσκιά και η ερριμμένη σκιά, καθώς
και η σχέση τους με τον όγκο, τη μορφή, την προοπτική και τη γεωμετρική
οργάνωση της εικόνας. Παράλληλα, διερευνώνται οι επιρροές που δέχθηκε ο
καλλιτέχνης από την αρχιτεκτονική, τα γεωμετρικά μοτίβα της Αλάμπρα και
την ιστορία της τέχνης, ενώ η προσέγγιση των αδύνατων χώρων συνδέεται με
ζητήματα οπτικής αντίληψης, αμφισημίας και ετεροτοπίας.
Η ανάλυση έργων όπως τα Skull, Hand with Reflecting Sphere, Cycle, Day
and Night, Eye, Relativity, Up and Down, Bond of Union, Belvedere και
Ascending and Descending καταδεικνύει μια σταδιακή μεταβολή στη
λειτουργία του φωτός. Στα πρώιμα έργα, το φως χρησιμοποιείται κυρίως για
την απόδοση της πλαστικότητας, του όγκου και της υλικότητας. Σταδιακά,
όμως, μετατρέπεται σε οργανικό μέρος της γεωμετρικής και αντιληπτικής
δομής της εικόνας. Στα ώριμα έργα, η φωτοσκίαση διατηρεί την οπτική
συνέπεια των επιμέρους μορφών και χώρων ακόμη και όταν η συνολική
γεωμετρική κατασκευή είναι αδύνατη.
Κεντρικό εύρημα της εργασίας αποτελεί η συνύπαρξη τοπικής συνέπειας και
συνολικής αντίφασης. Ο θεατής αποδέχεται αρχικά τον χώρο ως
πραγματικό, επειδή το φως, οι σκιές και η προοπτική λειτουργούν πειστικά σε
κάθε επιμέρους τμήμα. Όταν όμως επιχειρεί να αντιληφθεί τη σύνθεση ως
σύνολο, αποκαλύπτεται η γεωμετρική της αδυνατότητα. Το φως επομένως δεν
αποκαλύπτει απλώς την πραγματικότητα, αλλά συμμετέχει ενεργά στην
κατασκευή της, προσδίδοντας οπτική αξιοπιστία σε χώρους που δεν θα
μπορούσαν να υπάρξουν στον πραγματικό κόσμο.
Συμπερασματικά, στο έργο του Escher το φως εξελίσσεται από παραδοσιακό
μέσο αναπαράστασης σε μηχανισμό οπτικής πειθούς. Σε συνεργασία με τη
γεωμετρία και την προοπτική, καθιστά το αδύνατο οπτικά πιθανό και οδηγεί
τον θεατή στην αμφισβήτηση της σχέσης ανάμεσα σε αυτό που βλέπει και σε
αυτό που θεωρεί πραγματικό. Έτσι, το φως αποκτά όχι μόνο αισθητική και
τεχνική, αλλά και αντιληπτική και φιλοσοφική διάσταση, αποτελώντας βασικό
στοιχείο της ιδιαίτερης εικαστικής γλώσσας του M.C. Escher.