Η παρούσα διπλωματική εργασία εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο το φως περνά από τον ρόλο του φυσικού φαινομένου και του λειτουργικού μέσου φωτισμού σε αυτόνομο εικαστικό και πολιτισμικό μέσο. Η έρευνα αναπτύσσεται γύρω από το Light Art και ειδικότερα το κίνημα Light and Space, αλλά και γύρω από το Neon Art και το Neon Light Art. Βασικό ζητούμενο είναι να κατανοηθεί πώς το φως μπορεί να πάψει να λειτουργεί απλώς ως μέσο ορατότητας και να αποκτήσει τη δυνατότητα να επηρεάζει την αντίληψη, να οργανώνει τον χώρο και να μεταφέρει νοήματα.

Κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνα, το φως αρχίζει σταδιακά να απομακρύνεται από τον αποκλειστικά υποστηρικτικό του ρόλο και να αντιμετωπίζεται ως αυτοτελές καλλιτεχνικό υλικό. Η αλλαγή αυτή γίνεται ιδιαίτερα αισθητή στο Light Art και κυρίως στο κίνημα Light and Space. Εκεί, το ενδιαφέρον στρέφεται λιγότερο προς το ίδιο το αντικείμενο και περισσότερο προς τον τρόπο με τον οποίο ο θεατής αντιλαμβάνεται τον χώρο. Στο έργο καλλιτεχνών όπως ο James Turrell και ο Robert Irwin, το φως δεν χρησιμοποιείται για να αναδείξει μια μορφή ή μια επιφάνεια. Αντίθετα, γίνεται μέρος της ίδιας της εμπειρίας. Ο θεατής αντιλαμβάνεται μέσα από αυτό τον χώρο, το σώμα του, τις αποστάσεις και τη διάρκεια της παρατήρησης, με αποτέλεσμα η παρουσία του να γίνεται ουσιαστικό κομμάτι του έργου.

Το νέον προσεγγίζει το φως από μια διαφορετική πλευρά. Σε αντίθεση με την άυλη και χωρική διάσταση που συναντάται συχνά στο Light and Space, το νέον έχει έντονη υλικότητα. Ο γυάλινος σωλήνας δίνει στο φως συγκεκριμένη μορφή και το μετατρέπει σε γραμμή. Μέσα από αυτή τη γραμμικότητα μπορεί να σχηματίζει περιγράμματα, γράμματα, σύμβολα και αφηρημένες μορφές. Το φως αποκτά έτσι μια πιο άμεση σχέση με τη σχεδιαστική χειρονομία και τη γραφή, ενώ ταυτόχρονα μπορεί να λειτουργεί ως μέσο επικοινωνίας και να αποκτά διαφορετικές σημασίες ανάλογα με το πλαίσιο στο οποίο εμφανίζεται.

Για τον λόγο αυτό, ένα σημαντικό μέρος της εργασίας εστιάζει στη σχέση του νέον με τη γραμμή, τη γραφή και τη σημειολογία. Η φωτεινή γραμμή δεν εξετάζεται μόνο ως μορφολογικό στοιχείο, αλλά και ως σημείο που μπορεί να παραπέμπει σε κάτι πέρα από τον εαυτό του. Το νέον μπορεί να δημιουργήσει την προσδοκία ενός μηνύματος ακόμη και όταν δεν υπάρχει μια λέξη ή ένα σύμβολο που να μπορεί να διαβαστεί άμεσα. Με αυτή την έννοια, η σημασία του δεν βρίσκεται μόνο σε αυτό που γράφει, αλλά και στην ίδια τη διαδικασία της ανάγνωσης και της ερμηνείας που προκαλεί στον θεατή.

Η ιστορία του νέον είναι ταυτόχρονα στενά συνδεδεμένη με την ιστορία της πόλης. Οι φωτεινές επιγραφές, η διαφήμιση και ο νυχτερινός αστικός φωτισμός διαμόρφωσαν κατά τον 20ό αιώνα μια νέα εικόνα του αστικού χώρου, στην οποία το φως δεν είχε μόνο πρακτική λειτουργία αλλά γινόταν κομμάτι της ταυτότητας της πόλης. Στο πλαίσιο αυτό, η εργασία εξετάζει κινήματα και αισθητικές όπως ο Φουτουρισμός, το Art Deco, το Streamline Moderne και το Googie, όπου το φως συνδέθηκε με έννοιες όπως η κίνηση, η ταχύτητα, η τεχνολογική πρόοδος και η εικόνα του μέλλοντος.

Η έρευνα επεκτείνεται επίσης στις σύγχρονες μεγαλουπόλεις και ιδιαίτερα στις νυχτερινές εικόνες αστικών κέντρων της Ασίας, όπου η πυκνή παρουσία φωτεινών επιγραφών δημιούργησε ένα έντονο και αναγνωρίσιμο οπτικό περιβάλλον. Παράλληλα, εξετάζεται η παρουσία του νέον στον κινηματογράφο και ο τρόπος με τον οποίο χρησιμοποιήθηκε για να διαμορφώσει εικόνες τόσο της σύγχρονης όσο και της μελλοντικής πόλης. Από τις πρώιμες φουτουριστικές αναπαραστάσεις έως τη μεταγενέστερη cyberpunk αισθητική, το νέον συνδέθηκε με την τεχνολογία, την κατανάλωση, την αστική πυκνότητα και την αποξένωση, ενώ με την πάροδο του χρόνου απέκτησε επίσης μια έντονη σχέση με τη μνήμη και τη νοσταλγία της νυχτερινής πόλης.

Μέσα από αυτή τη διαδρομή φαίνονται πιο καθαρά δύο διαφορετικοί τρόποι με τους οποίους το φως μπορεί να λειτουργήσει ως καλλιτεχνικό μέσο. Στο Light and Space, το φως μπορεί να απομακρύνεται από τη μορφή και να γίνεται μια σχεδόν άυλη εμπειρία του χώρου. Στο Neon Light Art, αντίθετα, αποκτά συγκεκριμένη μορφή, υλικότητα και σημειολογικό χαρακτήρα. Οι δύο αυτές κατευθύνσεις δεν είναι αντίθετες μεταξύ τους. Αντίθετα, δείχνουν πόσο διαφορετικά μπορεί να λειτουργήσει το φως όταν παύει να αποτελεί απλώς ένα βοηθητικό στοιχείο και γίνεται το ίδιο το αντικείμενο της εικαστικής έρευνας.

Η θεωρητική αυτή προσέγγιση μεταφέρεται στη συνέχεια στον σχεδιασμό μέσα από δύο case studies. Το πρώτο, με τίτλο Coexistence, εξετάζει τη σχέση ανάμεσα στο φωτεινό αντικείμενο, τον χώρο και την αντίληψη του παρατηρητή. Τεχνητά φωτεινά γεωμετρικά σώματα τοποθετούνται σε ένα φυσικό και καθημερινό περιβάλλον, όπου αρχικά μοιάζουν να μην ανήκουν. Η παρουσία τους δημιουργεί μια αίσθηση ανοίκειου, η οποία όμως μπορεί να μεταβάλλεται με τον χρόνο. Μέσα από την επανάληψη και την καθημερινή συνύπαρξη, το ξένο στοιχείο μπορεί σταδιακά να γίνει μέρος της νοητικής εικόνας του χώρου. Στόχος της εγκατάστασης δεν είναι η δημιουργία ενός θεάματος ή ενός νέου τοπόσημου, αλλά η διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο ένα φωτεινό αντικείμενο μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο παρατηρούμε και αντιλαμβανόμαστε έναν ήδη οικείο χώρο.

Το δεύτερο case study, η Άγραφη Επιγραφή, βασίζεται στη σχέση του νέον με τη γραμμή, τη γραφή και το σημείο. Η εγκατάσταση διατηρεί την εικόνα μιας φωτεινής επιγραφής, αφαιρεί όμως το σαφές λεκτικό μήνυμα. Η συνεχής φωτεινή γραμμή σχηματίζει αφηρημένα σύμβολα που θυμίζουν γραφή, χωρίς όμως να ανήκουν σε μια συγκεκριμένη γλώσσα. Με αυτόν τον τρόπο, η επιγραφή εξακολουθεί να δημιουργεί την αίσθηση ότι κάτι πρέπει να διαβαστεί, χωρίς να δίνει μια οριστική απάντηση. Το φως δεν λειτουργεί πλέον ως απλός φορέας πληροφορίας, αλλά ως φορέας πιθανής σημασίας, αφήνοντας περισσότερο χώρο στην προσωπική ερμηνεία του θεατή.

Η μεθοδολογία της εργασίας βασίζεται σε ποιοτική έρευνα και συνδυάζει βιβλιογραφική μελέτη, ιστορική αναζήτηση, ανάλυση έργων τέχνης και παρατήρηση εφαρμογών φωτισμού καθως και οπτική και συγκριτική ανάλυση έργων, μέσω βιβλιογραφικού και φωτογραφικού υλικού. Η θεωρητική προσέγγιση αντλεί από την ιστορία της σύγχρονης τέχνης και αρχιτεκτονικής, τη θεωρία της αντίληψης και τη σημειολογία, με στόχο να εξεταστεί όχι μόνο η μορφή του φωτός, αλλά και ο τρόπος με τον οποίο αυτή αποκτά διαφορετική σημασία ανάλογα με τον χώρο, τον χρόνο και το πολιτισμικό πλαίσιο.

Συνολικά, η εργασία δείχνει ότι το φως μπορεί να κινείται ανάμεσα σε διαφορετικές καταστάσεις: ανάμεσα στο άυλο και το υλικό, στην εμπειρία και το σημείο, στην αντίληψη και την επικοινωνία. Το Light and Space και το Neon Light Art παρουσιάζονται έτσι ως δύο διαφορετικοί τρόποι με τους οποίους το φως μπορεί να αποκτήσει αυτονομία ως καλλιτεχνικό μέσο. Η προσέγγιση αυτή έχει άμεση σχέση και με τον σχεδιασμό φωτισμού, καθώς δείχνει ότι το φως δεν χρειάζεται να εξετάζεται μόνο με βάση λειτουργικά ή ποσοτικά κριτήρια. Μπορεί να λειτουργήσει ως ενεργό σχεδιαστικό υλικό και να επηρεάσει ουσιαστικά τον τρόπο με τον οποίο ένας χώρος γίνεται αντιληπτός, βιώνεται και αποκτά νόημα.

This diploma thesis examines the way in which light moves from its role as a natural phenomenon and a functional means of illumination toward becoming an autonomous visual and cultural medium. The research develops around Light Art, and more specifically the Light and Space movement, as well as Neon Art and Neon Light Art. A central aim is to understand how light can cease to function merely as a means of visibility and instead acquire the ability to influence perception, organize space, and convey meaning.

During the twentieth century, light gradually began to move away from its exclusively supportive role and to be treated as an autonomous artistic material. This shift became particularly evident in Light Art and, above all, in the Light and Space movement. Here, attention is directed less toward the object itself and more toward the way in which the viewer perceives space. In the work of artists such as James Turrell and Robert Irwin, light is not used to highlight a form or surface. Instead, it becomes part of the experience itself. Through light, the viewer perceives space, their own body, distances, and the duration of observation, making their presence an essential part of the artwork.

Neon approaches light from a different perspective. In contrast to the immaterial and spatial dimension often encountered in Light and Space, neon possesses a strong material presence. The glass tube gives light a specific form and transforms it into a line. Through this linearity, it can create outlines, letters, symbols, and abstract forms. Light thus develops a more direct relationship with the act of drawing and with writing, while at the same time functioning as a means of communication and acquiring different meanings depending on the context in which it appears.

For this reason, an important part of the thesis focuses on the relationship between neon, line, writing, and semiotics. The luminous line is examined not only as a formal element, but also as a sign capable of referring to something beyond itself. Neon can create the expectation of a message even when there is no word or symbol that can be directly read. In this sense, its significance lies not only in what it writes, but also in the very process of reading and interpretation that it generates in the viewer.

The history of neon is also closely connected to the history of the city. Illuminated signs, advertising, and nocturnal urban lighting shaped a new image of urban space during the twentieth century, in which light no longer served only a practical function but became part of the identity of the city itself. Within this context, the thesis examines movements and aesthetics such as Futurism, Art Deco, Streamline Moderne, and Googie, in which light became associated with concepts such as movement, speed, technological progress, and visions of the future.

The research also extends to contemporary metropolises, particularly the nighttime imagery of urban centers in Asia, where the dense presence of illuminated signs has created an intense and highly recognizable visual environment. At the same time, the thesis examines the presence of neon in cinema and the ways in which it has been used to shape images of both the contemporary and the future city. From early futuristic representations to the later cyberpunk aesthetic, neon became associated with technology, consumption, urban density, and alienation, while over time it also developed a strong connection with memory and nostalgia for the nighttime city.

Through this trajectory, two different ways in which light can operate as an artistic medium become clearer. In Light and Space, light can move away from form and become an almost immaterial experience of space. In Neon Light Art, by contrast, it acquires a specific form, materiality, and semiotic character. These two directions are not opposed to one another. Rather, they demonstrate the different ways in which light can function once it ceases to be merely a supporting element and becomes the very subject of artistic investigation.

This theoretical approach is subsequently translated into design through two case studies. The first, entitled Coexistence, examines the relationship between the luminous object, space, and the perception of the observer. Artificial luminous geometric forms are placed within a natural and everyday environment, where they initially appear not to belong. Their presence creates a sense of unfamiliarity, which may nevertheless change over time. Through repetition and everyday coexistence, the foreign element may gradually become part of the mental image of the space. The aim of the installation is not to create a spectacle or a new landmark, but to investigate how a luminous object can alter the way in which we observe and perceive an already familiar environment.

The second case study, The Unwritten Sign, is based on the relationship between neon, line, writing, and the sign. The installation retains the image of an illuminated sign while removing its clear verbal message. The continuous luminous line forms abstract symbols that resemble writing without belonging to any specific language. In this way, the sign continues to create the impression that something is meant to be read, without providing a definitive answer. Light no longer functions simply as a carrier of information, but as a carrier of potential meaning, leaving greater space for the viewer’s personal interpretation.

The methodology of the thesis is based on qualitative research and combines bibliographic study, historical research, the analysis of artworks and lighting applications, as well as visual and comparative analysis through bibliographic and photographic material. The theoretical approach draws on the history of contemporary art and architecture, theories of perception, and semiotics, with the aim of examining not only the form of light, but also the way in which it acquires different meanings depending on space, time, and cultural context.

Overall, the thesis demonstrates that light can move between different states: between the immaterial and the material, experience and sign, perception and communication. Light and Space and Neon Light Art are therefore presented as two different ways through which light can acquire autonomy as an artistic medium. This approach is also directly relevant to lighting design, as it demonstrates that light does not need to be considered solely in terms of functional or quantitative criteria. It can function as an active design material and substantially influence the way in which a space is perceived, experienced, and endowed with meaning.