Περίληψη

Τίτλος: «Διερεύνηση της Αξιοπιστίας της Τεχνητής Νοημοσύνης στην Ανάλυση των Μελετών Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων»
Συγγραφέας: Καρανικόλα Σουσάνα
Ίδρυμα / Πρόγραμμα: Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο (ΕΑΠ), Μ.Δ.Ε. «Διαχείριση Τεχνικών Έργων»
Επιβλέποντες Καθηγητές: Νικολάου Ιωάννης, Τσουκαλά Βασιλική

Η παρούσα μεταπτυχιακή διπλωματική εργασία πραγματεύεται τη σύγκλιση της περιβαλλοντικής νομοθεσίας και της υπολογιστικής επιστήμης.  Κύριος σκοπός της έρευνας είναι η συστηματική αξιολόγηση της αξιοπιστίας των Μεγάλων Γλωσσικών Μοντέλων (LLMs) και συγκεκριμένα της προηγμένης έκδοσης GPT-4o (ChatGPT), ως εργαλείου αυτοματοποιημένου ελέγχου Μελετών Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ). Το αντικείμενο εστιάζει στην ικανότητα του αλγορίθμου να λειτουργεί ως «ψηφιακός ελεγκτής», επαληθεύοντας τη συμμόρφωση των κατατεθειμένων μελετών με τα αυστηρά, θεσμοθετημένα κριτήρια που ορίζει το ΦΕΚ 988/Β’/2018 (Παραρτήματα Ι και ΙΙ) για τα τεχνικά έργα στην Ελλάδα.

Για την επίτευξη του ερευνητικού σκοπού εφαρμόστηκε μια δομημένη μικτή μεθοδολογία (ποσοτική και ποιοτική), η οποία αναπτύχθηκε στα εξής διακριτά στάδια:

• Συγκρότηση Δείγματος: Επιλέχθηκαν και ανακτήθηκαν 13 πραγματικές ΜΠΕ από το Ηλεκτρονικό Περιβαλλοντικό Μητρώο (ΗΠΜ), οι οποίες καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα τεχνικών έργων (Κατηγορίας Α1 και Α2). Το δείγμα περιλαμβάνει αιολικούς σταθμούς, λιμενικά έργα, οδικούς άξονες, αντιπλημμυρικές υποδομές, βιομηχανικές μονάδες και ιδιωτικές πολεοδομήσεις.
• Σχεδιασμός Prompt Engineering: Αναπτύχθηκαν εξειδικευμένα, τυποποιημένα μηνύματα καθοδήγησης (Prompts). Στο μοντέλο αποδόθηκε ένας αυστηρός, τεχνοκρατικός ρόλος (Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός / Ελεγκτής Διοίκησης). Για τη διασφάλιση της επαναληψιμότητας και την εξάλειψη της στοχαστικής τυχαιότητας, η παράμετρος θερμοκρασίας του μοντέλου ρυθμίστηκε στο μηδέν (Temperature = 0).
• Διαδικασία Αξιολόγησης: Το LLM κλήθηκε να επεξεργαστεί τα πολυσέλιδα τεύχη των ΜΠΕ και να βαθμολογήσει τη συμμόρφωσή τους ανά κριτήριο του ΦΕΚ 988/2018, χρησιμοποιώντας μια 5-βαθμη κλίμακα Likert (Ανεπαρκής έως Εξαιρετική). Παράλληλα, υποχρεώθηκε να παράγει ποιοτική τεκμηρίωση με παράθεση των ακριβών σελίδων και κεφαλαίων από το σώμα της κάθε μελέτης (Context Grounding).

Παρουσίαση των 13 Μελετών Περίπτωσης (Case Studies)

Η μεθοδολογία εφαρμόστηκε διαδοχικά στο σύνολο του δείγματος των 13 έργων:

1. Αιολικός Σταθμός (Έβρος): Εξέταση της χωροθέτησης εντός προστατευόμενων ζωνών (Natura/ΖΕΠ), των επιπτώσεων στην ορνιθοπανίδα και της εγκατάστασης σε αναδασωτέες εκτάσεις.
2. Παραλιακή Ζώνη (Ναύπλιο - Ν. Κίος): Πλήρης έλεγχος συμβατότητας των λιμενικών παρεμβάσεων με το τοπικό οικοσύστημα και αντιστοίχιση των κριτηρίων του ΦΕΚ με τα κεφάλαια της ΜΠΕ.
3. Αντιπλημμυρικά Έργα (Λέσβος): Αξιολόγηση των επιπτώσεων σε υδατικά ρέματα, γειτονικούς αρχαιολογικούς χώρους και τοπικές χρήσεις γης (ΣΧΟΟΑΠ).
4. Δομή Φιλοξενίας (Λέσβος): Έλεγχος τροποποίησης περιβαλλοντικών όρων κτιριακών υποδομών και διαχείρισης αστικών υγρών/στερεών αποβλήτων.
5. Πίστα KART (Σοφικό Κορινθίας): Ανάλυση της ακουστικής όχλησης (θόρυβος) και των εκπομπών ρύπων πλησίον δασικών και οικιστικών ζωνών.
6. Βιομηχανία Σκυροδέματος (Αρχ. Κόρινθος): Έλεγχος για την αέρια ρύπανση (σωματίδια PM10/PM2.5) και την ανακύκλωση των υδάτων πλύσης σε έργο υψηλής κατηγορίας Α1.
7. Λατομείο Αδρανών (Ερμιονίδα): Αξιολόγηση της μορφολογικής αλλοίωσης του τοπίου, των εκβραχιστικών δονήσεων και των μέτρων αποκατάστασης των πρανών.
8. INVESTUR Ιδιωτική Πολεοδόμηση (Ερμιονίδα): Διερεύνηση της φέρουσας ικανότητας σε υδατικούς πόρους, των σωρευτικών επιπτώσεων και της συμβατότητας με το υπό διαμόρφωση Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο (ΕΠΣ).
9. Αντιδιαβρωτικά Οικίας Fermor (Μάνη): Έλεγχος ήπιων τεχνικών έργων προστασίας ακτής σε άμεση γειτνίαση με προστατευόμενο πολιτιστικό μνημείο.
10. Έργα Ακτής (Αγ. Αιμιλιανός): Ακτομηχανική ανάλυση της επίδρασης των λιμενικών έργων στη μεταφορά ιζημάτων και τη διάβρωση της παράκτιας ζώνης.
11. Αλιευτικός Τουρισμός (Νησίδα Στρογγυλή): Αξιολόγηση της φέρουσας ικανότητας ευαίσθητου νησιωτικού οικοσυστήματος και της διαχείρισης αποβλήτων σκαφών.
12. Λιμενικά Γέφυρας Νοσοκομείου (Καβάλα): Έλεγχος επιπτώσεων στο θαλάσσιο περιβάλλον (θολότητα) και της αλληλεπίδρασης με το ιστορικό μέτωπο της πόλης.
13. Οδός Σύνδεσης Ιονίας (Γέφυρα Πλάκας): Ανάλυση γραμμικού έργου ως προς τις εκσκαφές, την καταστροφή παρόχθιας βλάστησης και την οπτική όχληση σε παραδοσιακό τοπίο.

Η έρευνα κατέγραψε συγκεκριμένους τεχνικούς και λειτουργικούς περιορισμούς κατά τη χρήση του GPT-4o στην επεξεργασία των περιβαλλοντικών δεδομένων:

• Αδυναμία Αυτόνομου Υπολογισμού: Το μοντέλο αδυνατεί να εκτελέσει ή να επαληθεύσει αυτόνομα μαθηματικές, υδραυλικές ή ακουστικές προσομοιώσεις (π.χ. τρέξιμο μοντέλων AERMOD ή CadnaA).
• Κίνδυνος Παραισθήσεων (Hallucinations): Εντοπίστηκε τάση παραγωγής λανθασμένων παραπομπών ή στοιχείων, όταν το πλαίσιο εισόδου (Context Window) δεν περιορίζεται με αυστηρούς κανόνες Grounding.

Έλλειψη Υποκειμενικής/Νομικής Κρίσης: Το σύστημα στερείται της δυνατότητας στάθμισης αντικρουόμενων συμφερόντων ή της σύνθετης νομικής αντίληψης που διαθέτουν οι έμπειροι μελετητές και οι δημόσιες α

1. Wind Farm (Evros): Examination of siting within protected zones (Natura/SPA), impacts on avifauna, and installation on reforestable areas.
2. Coastal Zone (Nauplio - N. Kios): Full compatibility review of port interventions with the local ecosystem and mapping of the Government Gazette criteria to the chapters of the EIA.
3. Flood Protection Works (Lesvos): Evaluation of impacts on water streams, neighboring archaeological sites, and local land uses (SCHOOAP).
4. Accommodation Structure (Lesvos): Review of the modification of environmental terms for building infrastructure and urban liquid/solid waste management.
5. KART Track (Sofiko, Corinthia): Analysis of acoustic disturbance (noise) and pollutant emissions near forest and residential zones.
6. Concrete Industry (Ancient Corinth): Review for air pollution (PM10/PM2.5 particles) and washwater recycling in a high-category A1 project.
7. Aggregate Quarry (Ermionida): Evaluation of the morphological alteration of the landscape, blasting vibrations, and slope restoration measures.
8. INVESTUR Private Urban Development (Ermionida): Investigation of the carrying capacity in water resources, cumulative impacts, and compatibility with the Special Urban Plan (EPS) under formulation.
9. Anti-erosion Works of the Fermor House (Mani): Review of low-impact coastal protection technical works in immediate proximity to a protected cultural monument.
10. Coastal Works (Agios Aimilianos): Coastal engineering analysis of the effect of port works on sediment transport and coastal zone erosion.
11. Fishing Tourism (Strogyli Islet): Evaluation of the carrying capacity of a sensitive island ecosystem and vessel waste management.
12. Port Works of the Hospital Bridge (Kavala): Review of impacts on the marine environment (turbidity) and the interaction with the historic front of the city.
13. Ionia Connection Road (Plaka Bridge): Analysis of a linear project regarding excavations, destruction of riparian vegetation, and visual disturbance in a traditional landscape.