Η αυξανόμενη παρουσία μικροπλαστικών στο περιβάλλον έχει αναδειχθεί σε ένα από τα πλέον σημαντικά ζητήματα σύγχρονου επιστημονικού και κοινωνικού ενδιαφέροντος. Τα μικροπλαστικά, ως σωματίδια μικρότερα των 5 mm, εντοπίζονται πλέον ευρέως σε υδάτινα, χερσαία και ατμοσφαιρικά οικοσυστήματα, ενώ τα τελευταία χρόνια ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη διατροφική έκθεση του ανθρώπου μέσω της κατανάλωσης τροφίμων και ποτών. Σκοπός της παρούσας διπλωματικής εργασίας είναι η συστηματική ανασκόπηση και ποσοτική σύνθεση της διεθνούς βιβλιογραφίας σχετικά με την παρουσία μικροπλαστικών σε τρόφιμα και ποτά, τις συγκεντρώσεις και τα χαρακτηριστικά τους, τις πιθανές πηγές επιμόλυνσης κατά μήκος της αλυσίδας τροφίμων, καθώς και τις επιπτώσεις τους στη δημόσια υγεία.
Η μεθοδολογία βασίστηκε σε στοχευμένη βιβλιογραφική αναζήτηση επιστημονικών δημοσιεύσεων σε διεθνείς βάσεις δεδομένων, όπως Scopus, PubMed και Google Scholar. Επιλέχθηκαν μελέτες της τελευταίας δεκαετίας, με κριτήρια τη συνάφεια με το αντικείμενο, τη σαφή περιγραφή των μεθόδων ανίχνευσης και την επιστημονική αξιοπιστία. Τα δεδομένα που συλλέχθηκαν οργανώθηκαν και αναλύθηκαν συγκριτικά, με έμφαση στις συγκεντρώσεις μικροπλαστικών ανά κατηγορία τροφίμων, στους τύπους πολυμερών, στα μεγέθη σωματιδίων και στις μεθόδους ανίχνευσης, όπως η φασματοσκοπία FTIR και Raman.
Τα αποτελέσματα καταδεικνύουν ότι μικροπλαστικά σωματίδια ανιχνεύονται σε ευρύ φάσμα τροφίμων και ποτών, συμπεριλαμβανομένων προϊόντων ζωικής και φυτικής προέλευσης, επεξεργασμένων τροφίμων και εμφιαλωμένου νερού. Οι συγκεντρώσεις παρουσιάζουν σημαντική μεταβλητότητα μεταξύ των μελετών, γεγονός που αποδίδεται κυρίως στις διαφοροποιήσεις των αναλυτικών μεθόδων, των πρωτοκόλλων δειγματοληψίας και των κατωφλίων μεγέθους σωματιδίων. Τα πλέον συχνά ανιχνευόμενα πολυμερή περιλαμβάνουν το πολυαιθυλένιο (PE), το πολυπροπυλένιο (PP) και το πολυαιθυλένιο τερεφθαλικό (PET), ενώ οι ίνες και τα μικρού μεγέθους σωματίδια εμφανίζονται ως κυρίαρχες μορφές. Οι πηγές επιμόλυνσης δεν περιορίζονται στο περιβάλλον, αλλά σχετίζονται και με τις διεργασίες παραγωγής, τον εξοπλισμό, τη συσκευασία και τις συνθήκες αποθήκευσης των τροφίμων.
Όσον αφορά τη δημόσια υγεία, η χρόνια διατροφική έκθεση στα μικροπλαστικά αποτελεί ζήτημα αυξανόμενης ανησυχίας. Αν και η πλειονότητα των σωματιδίων φαίνεται να αποβάλλεται από τον ανθρώπινο οργανισμό, η πιθανότητα απορρόφησης μικρότερων σωματιδίων και η μεταφορά χημικών ουσιών που αυτά φέρουν ενδέχεται να συμβάλλουν σε φλεγμονώδεις αντιδράσεις και οξειδωτικό στρες. Επιπλέον, η ανίχνευση μικροπλαστικών σε ανθρώπινους ιστούς ενισχύει την ανάγκη για περαιτέρω διερεύνηση των επιπτώσεων στη μακροχρόνια υγεία.
Συμπερασματικά, η αποτελεσματική αντιμετώπιση του φαινομένου των μικροπλαστικών απαιτεί την ανάπτυξη εναρμονισμένων μεθόδων ανάλυσης, την ενίσχυση της επιστημονικής έρευνας και την ενσωμάτωση σχετικών παραμέτρων στα συστήματα ασφάλειας τροφίμων. Η εφαρμογή προληπτικών μέτρων κατά την παραγωγή και τη συσκευασία, καθώς και η υιοθέτηση της αρχής της προφύλαξης, αποτελούν βασικές κατευθύνσεις για τη μείωση της έκθεσης του ανθρώπου στα μικροπλαστικά μέσω της διατροφής.
<p>Microplastics constitute an emerging environmental and public health issue due to their widespread presence in ecosystems, food products, and drinking water. In recent years, increasing scientific attention has focused on the potential human exposure to microplastics through the food chain and the possible toxicological effects associated with chronic exposure.</p>
<p>The present study is based on a systematic literature review of the international scientific literature regarding the occurrence of microplastics in foods and beverages. The review followed the PRISMA methodology for the identification, screening, selection, and evaluation of relevant scientific studies. Scientific databases including Scopus, Web of Science, PubMed, and Google Scholar were used for the literature search.</p>
<p>The findings indicate that microplastics have been detected in a wide range of food categories, including seafood, bottled water, salt, sugar, honey, and dairy products. The most frequently identified polymers were polyethylene (PE), polypropylene (PP), and polyethylene terephthalate (PET), which are commonly associated with food packaging and industrial processing materials.</p>
<p>Particular emphasis was placed on the analytical methods used for microplastic identification and quantification, including FTIR spectroscopy, Raman spectroscopy, SEM microscopy, and Pyrolysis-GC-MS. Significant methodological variability between studies was identified, especially regarding sampling protocols, particle size thresholds, and analytical techniques, limiting the comparability of the available data.</p>
<p>The study also examines human exposure pathways, bioavailability, toxicological effects, and the detection of microplastics in human tissues such as blood and placenta. Existing evidence suggests that microplastics may induce oxidative stress, inflammatory responses, and the transport of chemical contaminants, although current scientific knowledge remains limited.</p>
<p>Finally, the study highlights the absence of harmonized legislation and standardized analytical protocols, emphasizing the need for further toxicological and epidemiological research to support risk assessment and the development of effective regulatory approaches for the development of evidence-based regulatory strategies and the protection of public health. </p>
Διπλωματική εργασία - Κεραμά Μαρία