Στην παρούσα διπλωματική εξετάζουμε την έννοια της συνείδησης από την οπτική γωνία της ορθόδοξης θεολογίας και ανθρωπολογίας με έμφαση στις πνευματικές και ηθικές της διαστάσεις. Σύμφωνα με την ορθόδοξη παράδοση η συνείδηση δεν είναι απλώς μια ψυχολογική ή ηθική λειτουργία, αλλά ένα θεμελιώδες στοιχείο της ανθρώπινης ύπαρξης που συνδέεται με τη σχέση της ανθρωπότητας με τον Θεό.
Η μελέτη αρχικά παρουσιάζει επιλεγμένες φιλοσοφικές προσεγγίσεις της συνείδησης στην αρχαία ελληνική σκέψη και εστιάζει στην αυτογνωσία και στις διδασκαλίες του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη σχετικά με την ψυχή και την ηθική κρίση. Στη συνέχεια αναλύει τα βιβλικά και πατερικά θεμέλια της συνείδησης εντός της ορθόδοξης παράδοσης, με ιδιαίτερη έμφαση στην Αγία Γραφή, στις διδασκαλίες των Πατέρων της Εκκλησίας και στη βιβλική σημασία του ανθρώπου που δημιουργήθηκε «κατ' εικόνα και ομοίωση Θεού».
Η παρούσα εργασία εξετάζει ακόμα τη συνείδηση ως θεόδοτο δώρο και ως «εσωτερικό νόμο» μέσα στο ανθρώπινο πρόσωπο, αλλά δίνεται ιδιαίτερη προσοχή στην παραμόρφωση της συνείδησης που προκαλείται από την αμαρτία και την πτώση της ανθρωπότητας, ενώ η μελέτη υπογραμμίζει ότι η συνείδηση μπορεί να θεραπευτεί και να αποκατασταθεί μέσω της μετάνοιας, της ασκητικής ζωής, της συμμετοχής στα μυστήρια και της κοινωνίας με την Εκκλησία, η οποία παρουσιάζεται πρωτίστως ως θεραπευτική και ευχαριστιακή κοινότητα που καθοδηγεί το ανθρώπινο πρόσωπο προς την πνευματική ανανέωση.
Η παρούσα διπλωματική εργασία διερευνά επίσης τη σχέση μεταξύ συνείδησης, ελευθερίας και ηθικής ευθύνης και τη διάκριση μεταξύ ατομικής και εκκλησιαστικής συνείδησης, προσεγγίζει τη χριστολογική διάσταση της συνείδησης μέσα από τη θεολογία της Γ’ και της Δ’ Οικουμενικής Συνόδου και την διδασκαλία του Κυρίλλου Αλεξανδρείας, τονίζοντας τη σημασία της ενσάρκωσης του Θεού για την αποκατάσταση της ανθρώπινης φύσης. Έτσι η μελέτη επιχειρεί να αντιμετωπίζει σύγχρονες προκλήσεις, όπως ο ηθικός σχετικισμός, ο ατομικισμός και η κρίση αξιών, ενώ παρουσιάζει και την ορθόδοξη απάντηση μέσα από μια χριστοκεντρική κατανόηση του ανθρώπινου προσώπου και της πνευματικής ζωής.

This thesis examines the concept of conscience through the perspective of Orthodox theology and anthropology, emphasizing its spiritual and moral dimensions. According to the Orthodox tradition, conscience is not merely a psychological or ethical function, but a fundamental element of human existence connected with humanity’s relationship with God.
The study initially presents selected philosophical approaches to conscience in ancient Greek thought, focusing on self-knowledge and on the teachings of Plato and Aristotle concerning the soul and moral judgment, then analyzes the biblical and patristic foundations of conscience within the Orthodox tradition, with particular emphasis on Holy Scripture, the teachings of the Church Fathers, and the concept of the human being created “in the image and likeness of God.”
Furthermore, the thesis examines conscience as a God-given gift and as an “inner law” within the human person, but special attention is given to the distortion of conscience caused by sin and the Fall of humanity. The study highlights that conscience can be healed and restored through repentance, ascetic life, participation in the sacraments, and communion with the Church. In this context, the Church is presented primarily as a therapeutic community guiding the human person toward spiritual renewal.
The thesis also explores the relationship between conscience, freedom, and moral responsibility, as well as the distinction between individual and ecclesial conscience. In addition, it approaches the Christological dimension of conscience through the theology of the Third and Fourth Ecumenical Councils and the teachings of Cyril of Alexandria, emphasizing the importance of the Incarnation for the restoration of human nature, so the study addresses contemporary challenges, such as moral relativism, individualism, and the crisis of values, while presenting the Orthodox response through a Christ-centered understanding of the human person and spiritual life.