ΠΕΡΙΛΗΨΗ
Εισαγωγή-Σκοπός: Η προοδευτική αύξηση των κρουσμάτων άνοιας στην κοινότητα
μετατοπίζει το κύριο βάρος της μακροχρόνιας φροντίδας στην οικογένεια,
καθιστώντας την υγειονομική παιδεία των φροντιστών κρίσιμο παράγοντα για την
ασφάλεια των ασθενών. Σκοπός της παρούσας συγχρονικής μελέτης ήταν η
διερεύνηση του επιπέδου υγειονομικής παιδείας των φροντιστών ασθενών με άνοια,
με ή χωρίς ψυχιατρική συννοσηρότητα, στο Νομό Αττικής, καθώς και η συγκριτική
ανάλυση των αναγκών μεταξύ τυπικών και άτυπων φροντιστών.
Υλικό-Μέθοδος: Η συλλογή των δεδομένων πραγματοποιήθηκε τον Απρίλιο και
Μάιο του 2026 με τη μέθοδο της δειγματοληψίας ευκολίας σε δείγμα 152 φροντιστών
(109 τυπικοί/αλλοδαποί και 43 άτυποι/ημεδαποί συγγενείς). Για την αξιολόγηση
χρησιμοποιήθηκαν τα σταθμισμένα διεθνή ερευνητικά εργαλεία Health Literacy
Survey 2019 (HLS19-Q12, HLS19-COM-P, HLS19-NAV, HLS19-VAC). Για τη
στατιστική επεξεργασία εφαρμόστηκαν οι έλεγχοι t-test ανεξαρτήτων δειγμάτων,
Ανάλυση Διακύμανσης (One-Way ANOVA), Pearson χ2 και Fisher's Exact Test (p <
0,05).
Αποτελέσματα: Στο σύνολο του δείγματος καταγράφηκε καθολική επικράτηση του
γυναικείου φύλου σε ποσοστό 94,1% (n=143) με το 100,0% των τυπικών φροντιστών
να είναι γυναίκες, ενώ η πλειονότητα των συμμετεχόντων ανήκε στις ηλικιακές
ομάδες των 46–55 ετών (30,9%) και με το 53,9% (n=82) να δηλώνει «μεγάλη» και το
40,1% (n=61) «πολύ μεγάλη» οικονομική στενότητα για την κάλυψη των βασικών
του αναγκών. Η περιγραφική ανάλυση των τεσσάρων εξεταζόμενων κλιμάκων
HLS19 αποκάλυψε ότι η πλειονότητα των φροντιστών συγκεντρώνεται κάτω από το
κλινικό και στατιστικό όριο καταγράφοντας προβληματικό ή ανεπαρκές επίπεδο
υγειονομικής παιδείας στη Γενική υγειονομική παιδεία, στην Πλοήγηση στο σύστημα
υγείας και στην Επικοινωνία, με μοναδική εξαίρεση την κλίμακα του Εμβολιασμού
που παρουσίασε συγκριτικά υψηλότερη μέση βαθμολογία. Το 72,4% του συνολικού
δείγματος δήλωσε ότι δεν έχει λάβει ποτέ καμία οργανωμένη εκπαίδευση ή
ψυχοεκπαίδευση. Εντούτοις, η προηγούμενη συμμετοχή σε κατάρτιση συνδέθηκε
στατιστικά σημαντικά με ανώτερες βαθμολογίες στη Γενική υγειονομική παιδεία
(48,90 έναντι 43,26, p=0,005), στην Επικοινωνία με τον ιατρό (55,80 έναντι 47,30,
p=0,002) και στην Πλοήγηση στο σύστημα (47,40 έναντι 41,68, p=0,022). Το
ανώτερο μορφωτικό επίπεδο εμφάνισε καθολική θετική επίδραση σε όλες τις
κλίμακες (p < 0,001). Αναφορικά με τη γλώσσα, το 38,5% των αλλοδαπών τυπικών
φροντιστών δήλωσε σοβαρή δυσκολία κατανόησης των ιατρονοσηλευτικών οδηγιών
στην ελληνική γλώσσα, παράμετρος που συσχετίστηκε με δραματική πτώση των
τιμών στη Γενική υγειονομική παιδεία (36,75, p<0,001) και στην Επικοινωνία (31,90,
p<0,001). Οι εκπαιδευμένοι τυπικοί φροντιστές κατείχαν σημαντικά ανώτερη
γλωσσική επάρκεια. Επιπλέον, εντοπίστηκε στατιστικά σημαντικό χάσμα στη γνώση
της διάγνωσης (p=0,014), καθώς το 8,3% των τυπικών φροντιστών δήλωσε άγνοια
για την ακριβή μορφή άνοιας.
Συμπεράσματα: Η μελέτη καταδεικνύει σοβαρά ελλειμματικά επίπεδα υγειονομικής
παιδείας, πλοήγησης και διεκδίκησης δικαιωμάτων στον πληθυσμό των φροντιστών
στην Ελλάδα. Τα γλωσσικά εμπόδια των αλλοδαπών τυπικών φροντιστών και το
κοινωνικό στίγμα απόκρυψης των ψυχιατρικών παθήσεων από τις οικογένειες
δυσχεραίνουν την κλινική επικοινωνία, καθιστώντας επιτακτική τη θεσμοθέτηση
οργανωμένων, πολύγλωσσων ψυχοεκπαιδευτικών δομών υποστήριξης στην
κοινότητα.
Λέξεις-κλειδιά: Υγειονομική παιδεία, άνοια, τυπικοί και άτυποι φροντιστές,
γλωσσική επάρκεια, ψυχιατρική συννοσηρότητα.

ABSTRACT
Introduction-Purpose: The progressive increase in dementia cases in the community
shifts the main burden of long-term care to the family, making the health literacy of
caregivers a critical factor for patient safety. The purpose of this cross-sectional study
was to investigate the level of health literacy of caregivers of patients with dementia,
with or without psychiatric comorbidity, in Attica, as well as the comparative analysis
of the needs between formal and informal caregivers.
Material-Methods: Data collection was carried out in April and May 2026 using the
convenience sampling method on a sample of 152 caregivers (109 formal/foreign and
43 informal/domestic relatives). The assessment used the international research tools
Health Literacy Survey 2019 (HLS19-Q12, HLS19-COM-P, HLS19-NAV, HLS19-
VAC). For statistical analysis, the independent samples t-test, Analysis of Variance
(One-Way ANOVA), Pearson χ2 and Fisher's Exact Test (p < 0.05) were applied.
Results: In the total sample, a universal prevalence of the female gender was recorded
at 94.1% (n=143) with 100.0% of the typical caregivers being women, while the
majority of participants belonged to the age groups of 46–55 years (30.9%) and with
53.9% (n=82) declaring "great" and 40.1% (n=61) "very great" financial hardship in
covering their basic needs. Descriptive analysis of the four HLS19 scales examined
revealed that the majority of caregivers are concentrated below the clinical and
statistical threshold, recording a problematic or insufficient level in General Health
literacy, Navigation in the Health System and Communication, with the sole
exception of the Vaccination scale which presented a comparatively higher mean
score. 72.4% of the total sample stated that they have never received any organized
training or psychoeducation. However, previous participation in training was
statistically significantly associated with higher scores in General Health literacy
(48.90 vs. 43.26, p=0.005), Communication with the doctor (55.80 vs. 47.30,
p=0.002) and Navigation in the system (47.40 vs. 41.68, p=0.022). Higher educational
level showed a universal positive effect on all scales (p < 0.001). Regarding language,
38.5% of foreign formal caregivers declared serious difficulty in understanding
medical and nursing instructions in the Greek language, a parameter that was
associated with a dramatic drop in values in General health literacy (36.75, p<0.001)
and Communication (31.90, p<0.001). Trained formal caregivers had significantly
higher language proficiency. In addition, a statistically significant gap was identified
in knowledge of the diagnosis (p=0.014), as 8.3% of formal caregivers declared
ignorance about the exact form of dementia.
Conclusions: The study demonstrates serious deficits in health literacy, navigation
and rights advocacy among the caregiver population in Greece. The language barriers
of foreign formal caregivers and the social stigma of concealing psychiatric illnesses
from families make clinical communication difficult, making it imperative to
institutionalize organized, multilingual psychoeducational support structures in the
community.
Keywords: Health literacy, dementia, formal and informal caregivers, language
proficiency, psychiatric comorbidity.