Εισαγωγή

Το κάπνισμα συνιστά μείζον πρόβλημα δημόσιας υγείας, με αποδεδειγμένες επιπτώσεις στη νοσηρότητα και θνησιμότητα του πληθυσμού. Παρά την αυξανόμενη ευαισθητοποίηση σχετικά με τις αρνητικές συνέπειες του καπνίσματος, η διατήρηση της καπνιστικής συμπεριφοράς υποδηλώνει την επίδραση σύνθετων ψυχοκοινωνικών και γνωστικών παραγόντων. Στο πλαίσιο αυτό, η διερεύνηση των αντιλήψεων και πεποιθήσεων των καπνιστών κρίνεται ιδιαίτερα σημαντική για την κατανόηση της συμπεριφοράς τους.

Σκοπός

Σκοπός της παρούσας διπλωματικής εργασίας είναι η συστηματική διερεύνηση των ψυχοκοινωνικών χαρακτηριστικών και των γνωστικών πεποιθήσεων των καπνιστών, με στόχο την ερμηνεία των παραγόντων που συμβάλλουν στην έναρξη, διατήρηση και ενίσχυση της καπνιστικής συνήθειας.

Μεθοδολογία

Η παρούσα μελέτη ήταν ποσοτική και συγχρονική, με τη χρήση ερωτηματολογίου, και τα δεδομένα αναλύθηκαν με το λογισμικό SPSS. Στόχος ήταν η διερεύνηση της σχέσης μεταξύ της εξάρτησης από τη νικοτίνη, των κινήτρων καπνίσματος, της αυτοαποτελεσματικότητας και των πεποιθήσεων ελέγχου της υγείας, καθώς και ο εντοπισμός των σημαντικότερων σχετικών παραγόντων. Αρχικά πραγματοποιήθηκε έλεγχος ποιότητας δεδομένων και υπολογισμός των βαθμολογιών των εργαλείων, συμπεριλαμβανομένης της αντιστροφής όπου απαιτείτο. Η αξιοπιστία των κλιμάκων (MRSS, αυτοαποτελεσματικότητα, MHLC) εξετάστηκε με το Cronbach’s Alpha. Στη συνέχεια εφαρμόστηκε περιγραφική στατιστική για την παρουσίαση του δείγματος και των βασικών μεταβλητών. Για τη διερεύνηση των σχέσεων μεταξύ των μεταβλητών χρησιμοποιήθηκε ο συντελεστής συσχέτισης Pearson. Τέλος, εφαρμόστηκε πολλαπλή γραμμική παλινδρόμηση με εξαρτημένη μεταβλητή την εξάρτηση από τη νικοτίνη (FTND), αφού προηγουμένως ελέγχθηκαν οι απαραίτητες προϋποθέσεις. Σκοπός ήταν ο προσδιορισμός των μεταβλητών που συμβάλλουν περισσότερο στην εξάρτηση. Το επίπεδο σημαντικότητας ορίστηκε στο p<0,05. 

Αποτελέσματα

Στην έρευνα συμμετείχαν 230 ενήλικοι καπνιστές και οι κλίμακες που χρησιμοποιήθηκαν παρουσίασαν ικανοποιητική έως υψηλή αξιοπιστία. Τα αποτελέσματα έδειξαν σημαντικές διαφοροποιήσεις στην εξάρτηση από τη νικοτίνη, στα κίνητρα καπνίσματος, στην αυτοαποτελεσματικότητα και στις πεποιθήσεις ελέγχου της υγείας. Η ανάλυση συσχετίσεων ανέδειξε ότι η εξάρτηση από τη νικοτίνη σχετίζεται θετικά με διάφορα κίνητρα καπνίσματος, ιδιαίτερα με τον «Εθισμό», αλλά και με το «Κοινωνικό Κάπνισμα», τη «Διέγερση», την «Ευχαρίστηση» και τη «Χαλάρωση». Επιπλέον, διαπιστώθηκαν σημαντικές σχέσεις μεταξύ αυτοαποτελεσματικότητας, κινήτρων καπνίσματος και πεποιθήσεων υγείας, γεγονός που αναδεικνύει τον ρόλο ψυχολογικών παραγόντων στην καπνιστική συμπεριφορά. Η ηλικία συσχετίστηκε θετικά με την εξάρτηση από τη νικοτίνη. Η πολλαπλή παλινδρόμηση έδειξε ότι το μοντέλο εξηγεί το 38,6% της διακύμανσης της εξάρτησης, με βασικούς προβλεπτικούς παράγοντες τις διαστάσεις «Εθισμός», «Κοινωνικό Κάπνισμα» και «Αυτοματισμός» (θετική σχέση) και τη «Διαδικασία» (αρνητική σχέση). Συνολικά, η εξάρτηση από τη νικοτίνη αναδεικνύεται ως πολυπαραγοντικό φαινόμενο, που επηρεάζεται κυρίως από τα κίνητρα καπνίσματος αλλά και από ψυχολογικούς και γνωστικούς παράγοντες.

Συμπεράσματα

Τα αποτελέσματα της μελέτης αναδεικνύουν τη σημασία των ψυχοκοινωνικών και γνωστικών παραγόντων στη διαμόρφωση και διατήρηση της καπνιστικής συμπεριφοράς. Η κατανόηση των παραμέτρων αυτών δύναται να συμβάλει στον σχεδιασμό στοχευμένων παρεμβάσεων πρόληψης και διακοπής του καπνίσματος, οι οποίες θα εστιάζουν όχι μόνο στη γνωστική ενημέρωση αλλά και στην τροποποίηση στάσεων και πεποιθήσεων των καπνιστών.

Introduction

Smoking constitutes a major public health issue, associated with significant impacts on morbidity and mortality worldwide. Despite increased awareness regarding its adverse effects, the persistence of smoking behavior indicates the influence of complex psychosocial and cognitive factors. In this context, the investigation of smokers’ perceptions and beliefs is crucial for understanding their behavior.

Objective

The aim of the present thesis is to systematically investigate the psychosocial characteristics and cognitive beliefs of smokers, in order to interpret the factors contributing to the initiation, maintenance, and reinforcement of smoking behavior. Methodology

The present study was quantitative and cross-sectional, employing a questionnaire for data collection, and the data were analyzed using SPSS software. The aim was to investigate the relationship between nicotine dependence, smoking motives, self-efficacy, and health locus of control beliefs, as well as to identify the most significant associated factors. Initially, data quality checks were conducted, and the scoring of the instruments was performed, including reverse coding where required. The reliability of the scales (MRSS, self-efficacy, MHLC) was assessed using Cronbach’s Alpha. Subsequently, descriptive statistics were applied to present the characteristics of the sample and the main variables. Pearson’s correlation coefficient was used to examine the relationships among variables. Finally, multiple linear regression analysis was conducted, with nicotine dependence (FTND) as the dependent variable, after first verifying that the necessary assumptions were met. The purpose of this analysis was to identify the variables that contribute most significantly to nicotine dependence. The level of statistical significance was set at p < 0.05.

Results

The study involved 230 adult smokers, and the scales used demonstrated satisfactory to high reliability. The results revealed significant differences in nicotine dependence, smoking motives, self-efficacy, and health locus of control beliefs. Correlation analysis showed that nicotine dependence is positively associated with various smoking motives, particularly “Addiction,” as well as “Social Smoking,” “Stimulation,” “Pleasure,” and “Relaxation.” Additionally, significant relationships were found between self efficacy, smoking motives, and health beliefs, highlighting the role of psychological factors in smoking behavior. Age was also positively correlated with nicotine dependence. Multiple regression analysis indicated that the model explains 38.6% of the variance in dependence, with key predictors being the dimensions of “Addiction,” “Social Smoking,” and “Automaticity” (positive relationships), and “Process” (negative relationship). Overall, nicotine dependence emerges as a multifactorial phenomenon, primarily influenced by smoking motives as well as psychological and cognitive factors.

Conclusions

The results highlight the importance of psychosocial and cognitive factors in shaping and maintaining smoking behavior. Understanding these parameters can contribute to the development of targeted prevention and smoking cessation interventions, focusing not only on knowledge dissemination but also on the modification of attitudes and beliefs among smokers.