Η διαφθορά αποτελεί ένα σύνθετο και πολυδιάστατο εγκληματικό και κοινωνικό φαινόμενο, η εννοιολογική οριοθέτηση και η ποινική αντιμετώπιση του οποίου παρουσιάζουν σημαντικές θεωρητικές και πρακτικές δυσχέρειες. Η παρούσα διπλωματική εργασία εξετάζει το ποινικό φαινόμενο της διαφθοράς και επιχειρεί να αξιολογήσει τη λειτουργικότητα του υφιστάμενου ποινικού μοντέλου σε σχέση με τον επίσημα διακηρυγμένο δικαιοπολιτικό σκοπό της πρόληψης και αποτελεσματικής καταστολής της.

Αφετηρία της ανάλυσης αποτελεί η διερεύνηση των διαφορετικών εννοιολογικών προσεγγίσεων της διαφθοράς στο πεδίο της εγκληματολογίας και του ποινικού δικαίου. Ιδιαίτερη έμφαση αποδίδεται στη διάκριση μεταξύ συμβατικής και κριτικής εγκληματολογίας, καθώς οι διαφορετικές επιστημολογικές και θεωρητικές τους αφετηρίες οδηγούν σε διαφορετικές αναγνώσεις του εγκληματικού φαινομένου. Στο πλαίσιο αυτό εξετάζεται η σύνδεση της διαφθοράς με την εγκληματικότητα των λευκών κολάρων, τα εγκλήματα των ισχυρών, τον εξουσιαστικό παράγοντα, τις οργανωσιακές μορφές εγκληματικής δράσης και τις μεταβολές που επιφέρει η παγκοσμιοποίηση.

Στη συνέχεια αναλύεται η ποινική τυποποίηση της διαφθοράς μέσα από την ιστορική εξέλιξη των σχετικών διατάξεων, τις υπερεθνικές υποχρεώσεις και τα διεθνή, ευρωπαϊκά και εθνικά κανονιστικά πρότυπα. Εξετάζονται οι επιμέρους εγκληματικοί τύποι, τα προστατευόμενα έννομα αγαθά και οι νομοθετικές επιλογές μέσω των οποίων συγκροτείται το ποινικό μοντέλο της διαφθοράς.

Κεντρικό άξονα της εργασίας αποτελεί η λειτουργική ανάλυση του μοντέλου αυτού, με αξιοποίηση της διάκρισης μεταξύ δήλων και λανθανουσών λειτουργιών. Εξετάζεται κατά πόσον η ποινική αναπαράσταση της διαφθοράς ανταποκρίνεται στο πραγματικό εγκληματολογικό φαινόμενο ή, αντιθέτως, οδηγεί σε επιλεκτική ποινική ορατότητα συγκεκριμένων μορφών και δραστών. Η ανάλυση αναδεικνύει το χάσμα μεταξύ του πραγματικού φαινομένου και του νομικού εγκλήματος της διαφθοράς, ιδίως ως προς την υψηλή διαφθορά, τις οργανωσιακές μορφές δράσης, τις κρατικοεταιρικές συμπράξεις, την κοινωνική βλαπτικότητα και τα πραγματικά θύματα.

Υπό το πρίσμα της κριτικής εγκληματολογίας, η εργασία καταλήγει ότι το ποινικό μοντέλο εμφανίζει στοιχεία δυσλειτουργικότητας σε σχέση με τον επίσημο σκοπό του. Παράλληλα, οι λανθάνουσες λειτουργίες του συμβάλλουν στη διαμόρφωση συγκεκριμένων κοινωνικών αναπαραστάσεων της διαφθοράς, στην επιλεκτική ανάδειξη ή απόκρυψη δραστών και συμπεριφορών και στην αναπαραγωγή ενός συγκεκριμένου κοσμοειδώλου περί εγκλήματος, νομιμότητας και κοινωνικής κανονικότητας. Η αντιμετώπιση της διαφθοράς, συνεπώς, δεν εξαρτάται αποκλειστικά από την αυστηροποίηση της ποινικής καταστολής, αλλά προϋποθέτει την ουσιαστική κατανόηση των δομικών, κοινωνικών, οικονομικών και εξουσιαστικών παραμέτρων που παράγουν και αναπαράγουν το φαινόμενο.

Corruption constitutes a complex and multidimensional criminal and social phenomenon whose conceptual delimitation and criminal-law treatment give rise to significant theoretical and practical difficulties. This dissertation examines the criminal phenomenon of corruption and seeks to assess the functionality of the existing criminal-law model in relation to its officially declared criminal-policy objective, namely the prevention and effective suppression of corruption.

The analysis begins by exploring the different conceptual approaches to corruption within criminology and criminal law. Particular emphasis is placed on the distinction between conventional and critical criminology, since their different epistemological and theoretical foundations result in divergent interpretations of the criminal phenomenon. Within this framework, the study examines the relationship between corruption and white-collar crime, crimes of the powerful, structures of power, organisational forms of criminal activity, and the transformations associated with globalisation.

The dissertation subsequently analyses the criminalisation of corruption through the historical development of the relevant legal provisions, supranational obligations, and international, European and national regulatory frameworks. Particular attention is given to individual corruption offences, the legally protected interests underlying them, and the legislative choices through which the criminal-law model of corruption has been constructed.

A central component of the study is the functional analysis of this model, drawing on the distinction between manifest and latent functions. The research considers whether the criminal-law representation of corruption accurately reflects the actual criminological phenomenon or whether it results in the selective criminal visibility of particular forms of corruption and categories of offenders. The analysis highlights a significant gap between corruption as a real social phenomenon and its construction as a legal offence, particularly with regard to high-level corruption, organisational forms of offending, state-corporate relations, social harm and the identification of actual victims.

From the perspective of critical criminology, the study concludes that the existing criminal-law model displays elements of dysfunctionality in relation to its officially stated objectives. At the same time, its latent functions contribute to the construction of particular social representations of corruption, the selective visibility or invisibility of offenders and harmful practices, and the reproduction of a specific worldview concerning crime, legality and social normality. Consequently, the effective response to corruption cannot be reduced to the continuous intensification of criminal repression. It requires a substantive understanding of the structural, social, economic and power-related conditions through which corruption is generated and reproduced.