Η κατάθλιψη αποτελεί μία από τις πλέον διαδεδομένες ψυχικές διαταραχές παγκοσμίως, συνδεόμενη με σημαντικές επιπτώσεις σε ατομικό και κοινωνικό επίπεδο. Οι μεταγνωσιακές πεποιθήσεις και η δυσανεξία στην αβεβαιότητα έχουν αναγνωριστεί ως διαγνωστικοί παράγοντες που εμπλέκονται στην εκδήλωση και διατήρηση της ψυχολογικής δυσφορίας. Παρά την αυξανόμενη διεθνή βιβλιογραφία που συνδέει αυτές τις μεταβλητές με την καταθλιπτική συμπτωματολογία, η σχετική έρευνα σε ελληνόφωνους ενήλικους πληθυσμούς παραμένει περιορισμένη.

Η παρούσα μελέτη είχε ως στόχο τη διερεύνηση της σχέσης μεταξύ καταθλιπτικής συμπτωματολογίας και δυσανεξίας στην αβεβαιότητα, καθώς και μεταξύ καταθλιπτικής συμπτωματολογίας και δυσλειτουργικών μεταγνωσιακών πεποιθήσεων, στον ενήλικο γενικό πληθυσμό της Αττικής. Επιπλέον, εξετάστηκε κατά πόσον η δυσανεξία στην αβεβαιότητα και οι μεταγνωσιακές πεποιθήσεις εξηγούν σημαντικό ποσοστό της διακύμανσης της καταθλιπτικής συμπτωματολογίας, ανεξάρτητα από κοινωνικο-δημογραφικούς παράγοντες.

Χρησιμοποιήθηκε συγχρονική (cross-sectional) ερευνητική σχεδίαση. Το δείγμα αποτέλεσαν 393 ενήλικες κάτοικοι Αττικής (71.8% γυναίκες, μέση ηλικία = 38.15 έτη, SD = 12.85), οι οποίοι συμμετείχαν μέσω ηλεκτρονικού ερωτηματολογίου αυτοαναφοράς που διανεμήθηκε μέσω κοινωνικών δικτύων. Χορηγήθηκαν τρία σταθμισμένα εργαλεία: το Ερωτηματολόγιο Υγείας Ασθενούς-9 (PHQ-9), η Κλίμακα Δυσανεξίας στην Αβεβαιότητα-12 (IUS-12) και το Ερωτηματολόγιο Μεταγνώσεων-30 (MCQ-30), σε συνδυασμό με ερωτηματολόγιο κοινωνικο-δημογραφικών στοιχείων. Για την ανάλυση των δεδομένων χρησιμοποιήθηκαν συσχετίσεις Pearson, μη παραμετρικά τεστ (Mann-Whitney U, Kruskal-Wallis, Spearman) και ιεραρχική πολλαπλή παλινδρόμηση.

Τόσο η δυσανεξία στην αβεβαιότητα όσο και οι μεταγνωσιακές πεποιθήσεις συσχετίστηκαν σημαντικά και θετικά με την καταθλιπτική συμπτωματολογία (όλα p < .001). Το Ανασταλτικό Άγχος εμφάνισε την ισχυρότερη συσχέτιση με τη βαθμολογία PHQ-9 (r = .548), ακολουθούμενο από τις Αρνητικές Μεταγνωσιακές Πεποιθήσεις (r = .537). Η ιεραρχική παλινδρομική ανάλυση έδειξε ότι η δυσανεξία στην αβεβαιότητα και οι μεταγνωσιακές πεποιθήσεις εξήγησαν επιπλέον 31.6% της διακύμανσης της καταθλιπτικής συμπτωματολογίας πέραν των κοινωνικο-δημογραφικών παραγόντων (συνολικό R2 = .404), με το Ανασταλτικό Άγχος (β = .314, p < .001) και τις Αρνητικές Μεταγνωσιακές Πεποιθήσεις (β = .293, p < .001) να αναδεικνύονται ως ισχυρότεροι ανεξάρτητοι προβλεπτές. Οι εξερευνητικές αναλύσεις ανέδειξαν ότι οι συμμετέχοντες με ιστορικό ψυχικής διαταραχής εμφάνισαν σημαντικά υψηλότερο αυτοκτονικό ιδεασμό (U = 8521.50, p < .001). Παρατηρήθηκε οριακά σημαντική διαφορά στην καταθλιπτική συμπτωματολογία μεταξύ ηλικιακών ομάδων (H(4) = 10.125, p = .038), με τους νεαρούς ενήλικες (18–29 ετών) να εμφανίζουν τα υψηλότερα επίπεδα συμπτωμάτων. Αξίζει να σημειωθεί ότι η σύγκριση μεταξύ νεαρών ενηλίκων (18-29) και μέσων ενηλίκων (30-44) προσέγγισε το επίπεδο στατιστικής σημαντικότητας μετά τη διόρθωση Bonferroni (Adj. p = .050), υποδηλώνοντας μια οριακή τάση που χρήζει περαιτέρω διερεύνησης σε μεγαλύτερα δείγματα. Δεν διαπιστώθηκαν σημαντικές διαφορές φύλου στην καταθλιπτική συμπτωματολογία, τον αυτοκτονικό ιδεασμό ή την υποκειμενική λειτουργική έκπτωση. Τέλος, διαπιστώθηκε σημαντική θετική συσχέτιση μεταξύ υποκειμενικής λειτουργικής έκπτωσης και καταθλιπτικής συμπτωματολογίας (rs = .558, p < .001), υποδηλώνοντας ότι παρά τη γενική τάση υποεκτίμησης της λειτουργικής δυσκολίας, οι συμμετέχοντες διατηρούσαν κάποιο βαθμό επίγνωσης της επίδρασης των συμπτωμάτων τους στην καθημερινή λειτουργικότητα.

Τα ευρήματα αναδεικνύουν τον κεντρικό ρόλο του Ανασταλτικού Άγχους και των Αρνητικών Μεταγνωσιακών Πεποιθήσεων στην καταθλιπτική συμπτωματολογία, ανεξάρτητα από κοινωνικο-δημογραφικά χαρακτηριστικά. Ιδιαίτερη κλινική σημασία παρουσιάζει το εύρημα για τον αυξημένο αυτοκτονικό ιδεασμό σε άτομα με ιστορικό ψυχικής διαταραχής, υπογραμμίζοντας την ανάγκη στοχευμένης αξιολόγησης και παρέμβασης σε αυτή την ομάδα. Τα αποτελέσματα φέρουν σημαντικές κλινικές εφαρμογές, ιδιαίτερα για προσεγγίσεις αφηγηματικής θεραπείας που στοχεύουν στην ανακατασκευή της προσωπικής αφήγησης με τρόπο που εναγκαλίζεται την αβεβαιότητα, τη συναισθηματική πολυπλοκότητα και την ανησυχία, καλλιεργώντας μεγαλύτερη ενεργητικότητα και αυτοπεποίθηση. Μελλοντικές έρευνες θα πρέπει να επαναλάβουν τα ευρήματα αυτά σε μεγαλύτερα και πιο αντιπροσωπευτικά δείγματα, με διαχρονική σχεδίαση και follow-up αξιολογήσεις.

Depression is one of the most widespread mental disorders globally, associated with significant consequences at both individual and societal levels. Metacognitive beliefs and intolerance of uncertainty have been identified as diagnostic factors involved in the onset and maintenance of psychological distress. Despite the growing international literature linking these variables to depressive symptomatology, relevant research in Greek-speaking adult populations remains limited.

The present study aimed to investigate the relationship between depressive symptomatology and intolerance of uncertainty, as well as between depressive symptomatology and dysfunctional metacognitive beliefs, in the adult general population of Attica. Additionally, the study examined whether intolerance of uncertainty and metacognitive beliefs explain a significant proportion of the variance in depressive symptomatology, independently of socio-demographic factors.

A cross-sectional research design was used. The sample consisted of 393 adult residents of Attica (71.8% women, mean age = 38.15 years, SD = 12.85), who participated via an online self-report questionnaire distributed through social networks. Three standardized instruments were administered: the Patient Health Questionnaire-9 (PHQ-9), the Intolerance of Uncertainty Scale-12 (IUS-12), and the Metacognitions Questionnaire-30 (MCQ-30), along with a socio-demographic questionnaire. Data analysis included Pearson correlations, non-parametric tests (Mann-Whitney U, Kruskal-Wallis, Spearman), and hierarchical multiple regression analysis.

Both intolerance of uncertainty and metacognitive beliefs were found to be significantly and positively correlated with depressive symptomatology (all p < .001). Inhibitory Anxiety showed the strongest correlation with the PHQ-9 score (r = .548), followed by Negative Metacognitive Beliefs (r = .537). Hierarchical regression analysis indicated that intolerance of uncertainty and metacognitive beliefs explained an additional 31.6% of the variance in depressive symptomatology beyond socio-demographic factors (total R2 = .404), with Inhibitory Anxiety (β = .314, p < .001) and Negative Metacognitive Beliefs (β = .293, p < .001) emerging as the strongest independent predictors. Exploratory analyses revealed that participants with a history of mental disorder exhibited significantly higher suicidal ideation (U = 8521.50, p < .001). There was a marginally significant difference in depressive symptomatology among age groups (H(4) = 10.125, p = .038), with young adults (18–29 years) displaying the highest symptom levels. Notably, the comparison between young adults (18–29) and middle adults (30–44) approached statistical significance after Bonferroni correction (Adj. p = .050), suggesting a borderline trend that warrants further investigation in larger samples. No significant gender differences were found in depressive symptomatology, suicidal ideation, or subjective functional impairment. Finally, a significant positive correlation was identified between subjective functional impairment and depressive symptomatology (rs = .558, p < .001), indicating that although there is a general tendency to underestimate functional difficulty, participants maintained some awareness of the impact of their symptoms on daily functioning.

The findings highlight the central role of Inhibitory Anxiety and Negative Metacognitive Beliefs in depressive symptomatology, regardless of socio-demographic characteristics. Of particular clinical importance is the finding of increased suicidal ideation in individuals with a history of mental disorder, underscoring the need for targeted assessment and intervention in this group. The results bear significant clinical applications, especially for narrative therapy approaches that aim to reconstruct personal narratives in a way that embraces uncertainty, emotional complexity, and worry, cultivating greater agency and self-confidence. Future studies should replicate these findings in larger and more representative samples, with longitudinal designs and follow-up assessments.