Στην παρούσα διπλωματική εργασία εξετάζεται η βυζαντινή τέχνη του 10ου έως 12ου αιώνα, με έμφαση στις απεικονίσεις της γυναίκας, ως αυτοκράτειρα - ως φορέα πολιτικής και συμβολικής εξουσίας. Στόχος της μελέτης είναι η παρουσίαση του τρόπου με τον οποίο η μορφή της αυτοκράτειρας παρουσιάζεται μέσα από διαφορετικές μορφές τέχνης, όπως ψηφιδωτά, ελεφαντοστέινα πλακίδια, σμάλτα, νομίσματα και εικονογραφημένα χειρόγραφα, αλλά και η ανάδειξη της σύνδεσης τέχνης, εξουσίας και πολιτιστικής κληρονομιάς.
Μέσα από την εργασία καταγράφεται ιστορικά και καλλιτεχνικά η μεσοβυζαντινή περίοδος κατά την οποία αναπτύσσεται η τέχνη μετά τη λήξη της Εικονομαχίας. Έμφαση δίδεται κατά τη Μακεδονική και τη Κομνήνεια περίοδο, στην εικονογραφική εξέλιξη και στη τέχνη ως τρόπο προβολής και αναπαράστασης της αυτοκρατορικής ιδεολογίας.
Ιδιαίτερα, τονίζεται η θέση της γυναίκας στη βυζαντινή κοινωνία και η θέση της αυτοκράτειρας σε αυτή. Αξιοποιώντας ιστορικές και εικονογραφικές πηγές, παρουσιάζονται θέματα όπως η καταγωγή, η μόρφωση, οι δικαιοδοσίες και οι δυνατότητες άσκησης εξουσίας των αυτοκρατειρών, αλλά και η δυνατότητα συμμετοχή τους στη δημόσιο και πολιτικό βίο. Παράλληλα, τονίζεται και η εικόνα τους, ως μέσο νομιμοποίησης της εξουσίας και συνέχειας της δυναστείας.
Μέσα από την παρούσα εργασία εξετάζονται η τελετουργία της στέψης, αλλά και ο τρόπος που η βυζαντινή τέχνη αποτυπώνει τα σύμβολα εξουσίας και τη δημόσια προβολή των αυτοκρατειρών. Οι εικαστικές απεικονίσεις εκτός από καλλιτεχνική διάσταση λειτουργούν και ως δίαυλος προπαγάνδας και έκφρασης ενός πολιτισμού. Τέλος, επιχειρείται η σύνδεση της βυζαντινής πολιτιστικής κληρονομιάς με τη σύγχρονη πολιτιστική διαχείριση.

In the present thesis, Byzantine art from the 10th to the 12th century is examined, with particular emphasis on representations of women, specifically the empress as a bearer of political and symbolic authority. The aim of the study is to present the ways in which the figure of the empress is depicted through different forms of art, such as mosaics, ivory plaques, enamels, coins, and illuminated manuscripts, while also highlighting the connection between art, power, and cultural heritage.
Through this study, the Middle Byzantine period is explored from both a historical and artistic perspective, during which art flourished following the end of Iconoclasm. Special emphasis is placed on the Macedonian and Komnenian periods, on the evolution of iconography, and on art as a means of projecting and representing imperial ideology.
Particular attention is given to the position of women in Byzantine society and, more specifically, to the role of the empress within it. By utilizing historical and iconographic sources, issues such as the empresses’ origin, education, jurisdictions, and their ability to exercise power are presented, as well as their participation in public and political life. At the same time, their image is emphasized as a means of legitimizing authority and ensuring dynastic continuity.
This thesis also examines the coronation ceremony and the way Byzantine art depicts symbols of authority and the public representation of empresses. Beyond their artistic dimension, visual representations also functioned as a channel of propaganda and as an expression of a civilization. Finally, an attempt is made to connect Byzantine cultural heritage with contemporary cultural management.