Η ιστοριογραφική - λογοτεχνική μνήμη του εμφυλίου πολέμου (1946-1949): η διαχείριση του τραύματος.

The Historiographical and Literary Memory of the Greek Civil War (1946–1949): Processing Trauma (english)

  1. MSc thesis
  2. EΛΕΝΗ ΛΑΜΠΡΑΚΗ
  3. Νεώτερη και Σύγχρονη Ελληνική Ιστορία (ΣΕΙ)
  4. 18 July 2026
  5. Ελληνικά
  6. 58
  7. Ανδρέας Μπουρούτης
  8. Δέσποινα Ζώτου Παπαδημητρίου | Θεοδόσιος Κυριακίδης
  9. ελληνικός εμφύλιος πόλεμος, ιστοριογραφία, πολιτιστικό τραύμα, παιδομάζωμα, λογοτεχνική μνήμη, εμφύλια βία
  10. Τάσεις και πόλεμοι της ελληνικής ιστοριογραφίας, 19ος-21ος αιώνας/ ΣΕΙ 54
  11. 51
  12. 7
    • Η παρούσα εργασία διερευνά τις ιστοριογραφικές και λογοτεχνικές διαδρομές μέσα από τις οποίες η ελληνική κοινωνία εξέφρασε και επεξεργάστηκε το τραύμα του εμφυλίου πολέμου (1946-1949). Ως προνομιακό πεδίο ανάλυσης επιλέχθηκε το ζήτημα της μετακίνησης των παιδιών («παιδομάζωμα»), στο οποίο συνυπάρχουν οι εντάσεις που διαπερνούν τις ανταγωνιστικές αφηγήσεις και ένας ισχυρός ηθικός και συναισθηματικός συμβολισμός, ιδιαίτερα πρόσφορος στην ιδεολογική εργαλειοποίηση. Εξετάζονται συγκριτικά οι διακριτές φάσεις της ιστοριογραφίας του εμφυλίου -συντηρητική, αριστερή- με στόχο να φωτιστεί η βαθιά ιδεολογική τους φόρτιση και η κοινή τους δομική αδυναμία να αποδώσουν την αμφίσημη φύση ενός πολύπλοκου φαινομένου, που εμπεριείχε ταυτόχρονα ανθρωπιστικά κίνητρα και εργαλειακές λογικές, συναίνεση και εξαναγκασμό, ενώ παράλληλα αξιολογείται η συμβολή της μετα-αναθεωρητικής οπτικής στην υπέρβαση των παγιωμένων ιδεολογικών δεσμεύσεων. Ως εναλλακτικό θεωρητικό εργαλείο αξιοποιείται το μοντέλο της ανάλυσης της εμφύλιας βίας του Στάθη Καλύβα, το οποίο εφαρμόζεται τόσο στην ιστοριογραφική όσο και στην λογοτεχνική ανάγνωση του εμφυλίου. Για τη λογοτεχνική αναπαράσταση του δράματος αξιοποιούνται τρία έργα που συνομιλούν με αποκαλυπτικό τρόπο: η «Ελένη» του Ν. Γκατζογιάννη, η «Άλλη Ελένη» του Β. Καββαθά και η «Αντι-Ελένη» του Α. Τάκα. Τα κείμενα δεν αξιώνουν αποχή από πολιτικές παραδοχές, αλλά ενεργοποιούν διαφορετικές κοινότητες μνήμης και αντιμετωπίζονται ως τεκμήρια μνημονικής αντιπαράθεσης και παράγωγα ανταγωνιστικών πολιτικών ταυτοτήτων, αποκαλύπτοντας ότι ο εμφύλιος δεν εγγράφεται στη συλλογική συνείδηση ως ενιαία αφήγηση. Η ιστοριογραφική (και λογοτεχνική) αντιπαράθεση για τον εμφύλιο καθίσταται ένα πεδίο διαρκούς και ανολοκλήρωτης διαπραγμάτευσης της συλλογικής μνήμης και ταυτότητας, υπενθυμίζοντας ότι η κατανόηση του παρελθόντος προϋποθέτει πολιτική ωριμότητα και γενναιότητα , για να αναμετρηθεί κάποιος με αυτό, χωρίς να ζητά να επιβεβαιώσει όσα ήδη πιστεύει.
    • The present thesis examines the historiographical and literary trajectories through which Greek society expressed and processed the trauma of the Civil War (1946–1949). As the privileged field of analysis, the issue of the displacement of children (paidomazoma) was selected — a phenomenon in which the tensions running through competing narratives coexist with a powerful moral and emotional symbolism particularly conducive to ideological instrumentalisation. The distinct phases of Civil War historiography -conservative, leftist-, are examined comparatively, with the aim of illuminating their deep ideological charge and their shared structural inability to render the ambiguous nature of a complex phenomenon that simultaneously encompassed humanitarian motives and instrumental logics, consent and coercion, while also assessing the contribution of the post- revisionist perspective in transcending entrenched ideological commitments. The post-revisionist historiographical approach is also examined. As an alternative theoretical tool, Stathis Kalyvas's model for the analysis of civil war violence is employed, applied to both the historiographical and the literary reading of the Civil War. For the literary representation of the drama, three books are drawn upon that engage with one another in a revealing manner: Eleni by N. Gage, Άλλη Ελένη (The Other Eleni) by V. Kavvathas, and Αντι-Ελένη (Anti-Eleni) by A. Takas. These texts make no claim to abstain from political assumptions; rather, they activate different memory communities and are treated as testimonies of mnemonic contestation and as products of competing political identities — revealing that the Civil War is not inscribed in collective consciousness as a unified narrative. The historiographical (and literary) controversy over the Civil War emerges as a field of ongoing and unresolved negotiation of collective memory and identity, reminding us that an understanding of the past requires political maturity and courage to confront it without seeking to confirm what one already believes.
  14. Hellenic Open University
  15. Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 Διεθνές