H παρούσα διπλωματική εργασία διερευνά τον τρόπο με τον οποίο η ειρωνεία και η χρήση προσωπείων λειτουργούν ως βασικά αφηγηματικά και ιδεολογικά εργαλεία στα ιστορικά ποιήματα του Κ. Π. Καβάφη. Αρχικά, αποσκοπεί στην ανάλυση της καβαφικής ειρωνείας, ειδικά στα ιστορικά ποιήματά του, καθώς αυτή αποτελεί έναν από τους κυρίαρχους μηχανισμούς νοηματοδότησης και πρόσληψης της ιστορικής εμπειρίας. Δεν πρόκειται για εμφανή ή σατιρική ειρωνεία, αλλά κυρίως για μία λεπτή, υπαινικτική, και συχνά δραματική ειρωνεία, η οποία γεννιέται από την απόσταση ανάμεσα σε αυτό, που πιστεύουν ή επιδιώκουν τα ιστορικά πρόσωπα και σε αυτό που τελικά γνωρίζει ή εννοεί ο ποιητής. Μέσα από αυτή την τεχνική, ο Καβάφης υπονοεί τη ρητορική της δόξας, της πολιτικής επιτυχίας και της ιστορικής αυταρέσκειας, αποκαλύπτοντας τη ματαιότητα, την αυταπάτη ή την ηθική αμφισημία, που συχνά συνοδεύουν την εξουσία και τη φιλοδοξία. Ο ποιητής αποστασιοποιείται από το ιστορικό υλικό και το επανερμηνεύει. Η Ιστορία δεν παρουσιάζεται ως πεδίο ηρωισμού και βεβαιοτήτων, αλλά ως χώρος ανθρώπινων αδυναμιών, λαθών και επαναλαμβανόμενων ψευδαισθήσεων.

Δεύτερον, εξετάζεται ο καθοριστικός ρόλος, που παίζει στη λειτουργία της ειρωνείας,  η συστηματική χρήση προσωπείων. Ο ποιητής επιλέγει να μιλήσει μέσα από φωνές ιστορικών προσώπων, αυλικών, αξιωματούχων ή ανώνυμων παρατηρητών, οι οποίοι αφηγούνται, σχολιάζουν ή δικαιολογούν γεγονότα ή επιλογές. Τα προσωπεία αυτά δημιουργούν μια απόσταση ανάμεσα στην ποιητική συνείδηση και στον εκφερόμενο λόγο, επιτρέποντας στον ποιητή να εκφράσει έμμεσα την κριτική του στάση. Συχνά τα ποιητικά υποκείμενα εμφανίζονται βέβαια για την ορθότητα των πράξεων τους ή εγκλωβισμένα σε προσωπικές και πολιτικές αυταπάτες, ενώ ο αναγνώστης οδηγείται, μέσω της ειρωνικής απόκλισης, να αντιληφθεί το αδιέξοδο των επιλογών τους. Το προσωπείο λειτουργεί επομένως ως εργαλείο ειρωνικής αποστασιοποίησης, αλλά και ως μέσο πολυφωνίας.

    Εν κατακλείδι, αναδεικνύεται πώς η ειρωνεία και η χρήση των προσωπείων συνιστούν κεντρικούς μηχανισμούς της καβαφικής ποιητικής, διαμορφώνοντας μία σύνθετη και πολυφωνική πρόσληψη της Ιστορίας. Ενδεικτικό της απήχησης των ποιημάτων του είναι ότι στίχοι όπως “Αποχαιρέτα την, την Αλεξάνδρεια που χάνεις!” (από το ποίημα “Απολείπειν ο Θεός Αντώνιον”) και “Για Λακεδαιμονίους να μιλούμε τώρα!” (από το ποίημα “Στα 200 π.Χ.’’) έχουν καταξιωθεί στη συλλογική μνήμη και στην καθημερινή χρήση του λόγου.

       Στο Δεύτερο μέρος της εργασίας, στο δημιουργικό, καταθέτω την απόπειρά μου να συνθέσω ποιήματα. Συγκεκριμένα η σύνθεση των ποιημάτων, που επιχείρησα, προκύπτει από την ανάγκη μιας ουσιαστικής προσέγγισης της καβαφικής ποίησης. Η ειρωνεία και τα προσωπεία στα ιστορικά ποιήματα του Καβάφη απαιτούν και μία βιωματική επαφή με τη διαδικασία της δημιουργίας. Μέσα από τη δημιουργική γραφή επιδιώκω να κατανοήσω εκ των έσω τους μηχανισμούς της καβαφικής ποιητικής, να διερευνήσω τη σχέση της Ιστορίας και της λογοτεχνίας και να αναδείξω τη δημιουργικότητα των θεμάτων του. Το δημιουργικό μέρος λειτουργεί, επομένως, όχι ως συμπλήρωμα, αλλά ως αναπόσπαστο τμήμα της ερευνητικής διαδικασίας, το οποίο επιτρέπει μία πιο ολοκληρωμένη και προσωπική προσέγγιση του έργου του Αλεξανδρινού ποιητή. 

This thesis explores the way in which irony and the use of personae function as the main narrative and ideological tools in the historical poems of C.P. Cavafy. Initially, it aims to analyze Cavafy’s irony specifically in his historical poems as it constitutes one of the most basic mechanisms for giving meaning and perceiving historical experience. It is not an obvious or satirical irony, but mainly a subtle, suggestive and often dramatic irony, which is born from the distance between what the historical figures believe or seek and what the poet ultimately knows or means. Through this technique, Cavafy implies the rhetoric of glory, political success and historical complacency, revealing the futility, self-deception or moral ambiguity that often accompany power and ambition. The poet distances himself from the historical material and reinterprets it. History is not presented as a field of heroism and certainties, but as a space of human weaknesses, mistakes and recurring illusions.

      Secondly, the decisive role played in the functioning of irony by the systematic use of masks is examined. The poet chooses to speak through the voices of historical figures, courtiers, officials or anonymous observers, who narrate, comment on or justify events or choices. These masks create a distance between the poetic consciousness and the spoken word, allowing the poet to indirectly express his critical attitude. Often the poetic subjects appear to be certain of the correctness of their actions or trapped in personal and political illusions, while the reader is led, through ironic deviation, to perceive the impasse of their choices. The mask therefore functions as a tool of ironic distancing, but also as a means of polyphony.

         In the second, creative part of this work, I present my own attempts to write poetry. Specifically, the composition of the poems I attempted arises from the need for a deeper and more substantial approach to Cavafy’s poetry. The irony and the masks in Cavafy’s historical poems also require an experiential contact with the process of creation. Through creative writing I seek to understand from within the mechanisms of Cavafy’s poetics, to explore the relationship between History and literature and to highlight the creativity of his themes. The creative part therefore functions not as a supplement but as an integral part of the research process, which allows for a more comprehensive and personal approach to the work of the Alexandrian poet.