Εισαγωγή: Η νεοπλασματική νόσος αποτελεί μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις της σύγχρονης δημόσιας υγείας, επηρεάζοντας όχι μόνο τη σωματική κατάσταση των ασθενών αλλά και την ψυχική, κοινωνική και πνευματική τους ευημερία. Τα τελευταία χρόνια, η πνευματικότητα αναγνωρίζεται ως σημαντικός παράγοντας προσαρμογής στην ασθένεια, καθώς συμβάλλει στην αναζήτηση νοήματος, στην ενίσχυση της ελπίδας και στην αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση της ψυχολογικής επιβάρυνσης που συνοδεύει τη διάγνωση και την πορεία του καρκίνου.
Σκοπός: Σκοπός της παρούσας μελέτης ήταν η διερεύνηση της σχέσης μεταξύ πνευματικότητας, ψυχικής υγείας και ποιότητας ζωής σε ασθενείς με νεοπλασματική νόσο, καθώς και η διερεύνηση των δημογραφικών και κοινωνικών χαρακτηριστικών που ενδέχεται να επηρεάζουν τις παραπάνω παραμέτρους.
Μεθοδολογία: Η μελέτη είχε ποσοτικό, περιγραφικό και συσχετιστικό σχεδιασμό. Το δείγμα αποτέλεσαν 100 ογκολογικοί και αιματολογικοί ασθενείς που παρακολουθούνταν στο Βενιζέλειο Γενικό Νοσοκομείο Ηρακλείου. Η συλλογή των δεδομένων πραγματοποιήθηκε με τη χρήση των ερωτηματολογίων Functional Assessment of Chronic Illness Therapy – Spiritual Well-Being Scale (FACIT-Sp12), General Health Questionnaire-28 (GHQ-28) και World Health Organization Quality of Life – BREF (WHOQOL-BREF). Η στατιστική ανάλυση περιλάμβανε περιγραφικά στατιστικά μέτρα, ελέγχους συσχέτισης, συγκρίσεις μεταξύ ομάδων και πολυπαραγοντική γραμμική παλινδρόμηση για τον προσδιορισμό των ανεξάρτητων παραγόντων που σχετίζονται με την ποιότητα ζωής.
Αποτελέσματα: Οι συμμετέχοντες παρουσίασαν μέτρια έως υψηλά επίπεδα πνευματικότητας, με υψηλότερες βαθμολογίες στη διάσταση του νοήματος ζωής. Παράλληλα, καταγράφηκαν σημαντικά επίπεδα ψυχολογικής επιβάρυνσης, κυρίως ως προς το άγχος, την αϋπνία και την κοινωνική δυσλειτουργία. Η ποιότητα ζωής αξιολογήθηκε από μέτρια έως ικανοποιητική, με χαμηλότερες επιδόσεις στον τομέα των κοινωνικών σχέσεων. Επιπλέον, διαπιστώθηκε θετική συσχέτιση μεταξύ πνευματικότητας και ποιότητας ζωής και αρνητική συσχέτιση μεταξύ πνευματικότητας και ψυχολογικής δυσφορίας. Οι διαστάσεις του νοήματος και της εσωτερικής γαλήνης εμφάνισαν ισχυρότερη σχέση με την ποιότητα ζωής και την ψυχική υγεία συγκριτικά με τη διάσταση της πίστης. Η πολυπαραγοντική ανάλυση ανέδειξε την ψυχική υγεία, το εκπαιδευτικό επίπεδο, το γυναικείο φύλο και τη διάσταση της πνευματικής ηρεμίας ως ανεξάρτητους παράγοντες που σχετίζονται με την ποιότητα ζωής.
Συμπεράσματα: Η πνευματικότητα φαίνεται να αποτελεί σημαντικό προστατευτικό παράγοντα για την ψυχική υγεία και την ποιότητα ζωής των ασθενών με νεοπλασματική νόσο. Τα ευρήματα αναδεικνύουν την ανάγκη ενσωμάτωσης της πνευματικής διάστασης στη σύγχρονη ογκολογική φροντίδα μέσω μιας ολιστικής και ανθρωποκεντρικής προσέγγισης, η οποία θα ανταποκρίνεται στις σύνθετες βιοψυχοκοινωνικές και πνευματικές ανάγκες των ασθενών.
Λέξεις-κλειδιά: πνευματικότητα, νεοπλασματική νόσος, καρκίνος, ψυχική υγεία, ποιότητα ζωής, ογκολογικοί ασθενείς.

Abstract

Introduction: Neoplastic disease represents one of the most significant challenges to modern public health, affecting not only patients' physical condition but also their psychological, social, and spiritual well-being. In recent years, spirituality has been recognized as an important factor in adapting to illness, as it contributes to meaning-making, enhances hope, and facilitates more effective coping with the psychological burden associated with the diagnosis and progression of cancer.
Aim: The aim of the present study was to investigate the relationship between spirituality, mental health, and quality of life among patients with neoplastic disease, as well as to examine the demographic and social characteristics that may influence these parameters.
Methodology: The study employed a quantitative, descriptive, and correlational design. The sample consisted of 100 oncology and hematology patients receiving care at Venizeleio General Hospital of Heraklion, Greece. Data were collected using the Functional Assessment of Chronic Illness Therapy – Spiritual Well-Being Scale (FACIT-Sp12), the General Health Questionnaire-28 (GHQ-28), and the World Health Organization Quality of Life – BREF (WHOQOL-BREF). Statistical analysis included descriptive statistics, correlation analyses, comparisons between groups, and multivariable linear regression analysis to identify independent predictors of quality of life.
Results: Participants demonstrated moderate to high levels of spirituality, with the highest scores observed in the dimension of meaning in life. At the same time, considerable levels of psychological distress were recorded, particularly with regard to anxiety, insomnia, and social dysfunction. Quality of life was assessed as moderate to satisfactory, with lower scores observed in the domain of social relationships. Furthermore, a positive association was identified between spirituality and quality of life, whereas a negative association was found between spirituality and psychological distress. The dimensions of meaning and inner peace exhibited stronger relationships with quality of life and mental health compared with the dimension of faith. Multivariable linear regression analysis identified mental health, educational level, female gender, and the dimension of spiritual peace as independent predictors of quality of life.
Conclusions: Spirituality appears to be an important protective factor for the mental health and quality of life of patients with neoplastic disease. The findings highlight the need to integrate the spiritual dimension into contemporary oncology care through a holistic and patient-centered approach that addresses the complex biopsychosocial and spiritual needs of patients.
Keywords: spirituality, neoplastic disease, cancer, mental health, quality of life, oncology patients.