Η παρούσα μελέτη επιχειρεί να αξιοποιήσει το ψηφιακό αρχείο Καβάφη (ΨΑΚ) του ιδρύματος Ωνάση στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση και συγκεκριμένα στη βαθμίδα του Γυμνασίου. Ξεκινώντας από την παραδοχή ότι το ΨΑΚ αποτελεί μια καινοτομία για τις λογοτεχνικές μας σπουδές, καθώς μας προσφέρει έναν πλούσιο κατάλογο αυθεντικών τεκμηρίων που αφορούν τόσο το έργο όσο και τον βίο του μεγάλου μας ποιητή, θέσαμε το ερώτημα αν και με ποιο τρόπο θα μπορούσε το υλικό αυτό να αξιοποιηθεί στην εκπαίδευση και μάλιστα στη βαθμίδα του Γυμνασίου. Θεωρήσαμε μάλιστα ότι το καταλληλότερο γνωστικό αντικείμενο, το οποίο θα μπορούσε να υποδεχτεί το πλούσιο και ποικίλο υλικό του ΨΑΚ, είναι αυτό της Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας για ευνόητους λόγους.

Στην αρχή της μελέτη μας παρουσιάζεται αναλυτικά το ΨΑΚ και συγκεκριμένα η ιστορία του αρχείου από τη στιγμή που ο ίδιος ο Καβάφης το κληροδοτεί στον Αλέκο Σεγκόπουλο. Παρακολουθούμε την ιστορική του πορεία καθώς περνά στα χέρια του Γ. Π. Σαββίδη κι από εκεί στο Σπουδαστήριο Νέου Ελληνισμού και, τέλος, στο ίδρυμα Ωνάση. Γίνεται αναφορά στη μεθοδολογία ψηφιοποίησής και στην επιστημονική του τεκμηρίωση. Τέλος, δίνεται έμφαση στη δομή και το περιεχόμενο του αρχείου, όπως και στην ιδιαίτερη σημασία του τόσο για την επιστημονική κοινότητα όσο και γι’ αυτό καθαυτό το έργο του Καβάφη.

Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία πως η δημιουργία του ΨΑΚ ανοίγει νέους δρόμους στην έρευνα και συμβάλλει καθοριστικά στην βαθύτερη κατανόηση του έργου του ποιητή όπως και στη διάδοση του έργου του. Αποτελεί αναντίρρητα ένα σημαντικό εργαλείο για τον εκάστοτε ερευνητή και υλοποιεί την απαίτηση για εκδημοκρατισμό της γνώσης. Πεποίθηση μας, ωστόσο, είναι πως ένα τόσο σημαντικό έργο, όπως η ψηφιοποίηση του αρχείου Καβάφη, δεν αφορά μόνο τον ακαδημαϊκό χώρο αλλά και τον χώρο της εκπαίδευσης, όπου και μπορεί κάλλιστα να αξιοποιηθεί ως εργαλείο προσέγγισης του έργου και του πνεύματος του μεγάλου μας ποιητή.

Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο σχεδιάστηκε μια σειρά δραστηριοτήτων, η οποία εφαρμόστηκε σε πραγματικές συνθήκες τάξης. Επικεντρώθηκε στην αξιοποίηση ποικίλων (βλ. παρακάτω) αυθεντικών τεκμηρίων του ΨΑΚ κατά τη διδασκαλία της Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας για μαθήτριες/μαθητές της Β΄ και Γ΄ τάξης του Γυμνασίου. Με άλλα λόγια, το ΨΑΚ μπήκε στο σχολείο και ενεργοποίησε μια σειρά από δραστηριότητες στην κατεύθυνση της παρατήρησης και της δημιουργικής έκφρασης των συμμετεχουσών/συμμετεχόντων μαθητριών/μαθητών υπό την επίβλεψη και καθοδήγηση των διδασκόντων.

Κύριο εργαλείο αυτής της απόπειρας ήταν ο σχεδιασμός και η υλοποίηση στο χώρο του σχολείου μιας σχετικής έρευνας-δράσης, στην οποία συμμετείχαν ­εκτός από τον υποφαινόμενο­ οι εκπαιδευτικοί και οι μαθήτριες/μαθητές τμημάτων της Β΄ και Γ΄ Γυμνασίου. Η επιλογή της συγκεκριμένης μεθοδολογίας σχετίζεται με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της, τα οποία παρουσιάζονται αναλυτικά παρακάτω και κρίθηκαν ως τα καταλληλότερα για την εκπόνηση της έρευνάς μας. Ο σχεδιασμός, η υλοποίηση και τα αποτελέσματα της προαναφερόμενης έρευνας παρουσιάζονται αναλυτικά δίνοντας και την απάντηση στο αρχικό ερευνητικό μας ερώτημα.