Η παρούσα διπλωματική εργασία διερευνά τη σχέση μουσικής, φιλοσοφίας και πολιτικής στο έργο του Ντμίτρι Σοστακόβιτς, εστιάζοντας στον τρόπο με τον οποίο η καλλιτεχνική δημιουργία διαμορφώνεται υπό συνθήκες πολιτικού καταναγκασμού και ιδεολογικού ελέγχου. Αφετηρία της μελέτης αποτελεί το ιστορικό και πολιτισμικό πλαίσιο της Σοβιετικής Ένωσης, ιδίως κατά την περίοδο της σταλινικής κυριαρχίας, όπου η τέχνη υποτάχθηκε στις επιταγές του σοσιαλιστικού ρεαλισμού και μετατράπηκε σε εργαλείο ιδεολογικής διαπαιδαγώγησης και πολιτικής πειθάρχησης.

Η εργασία υποστηρίζει ότι το έργο του Σοστακόβιτς δεν μπορεί να ερμηνευθεί επαρκώς μέσα από διχοτομικά σχήματα, όπως εκείνα της προπαγάνδας ή της ανοιχτής αντίστασης. Αντιθέτως, προτείνεται μια ανάγνωση που αναδεικνύει τη μουσική του ως πεδίο έντασης, αμφισημίας και ηθικών διλημμάτων, στο οποίο συνυπάρχουν η εξωτερική συμμόρφωση προς τις απαιτήσεις της εξουσίας και η εσωτερική διατήρηση της καλλιτεχνικής και ηθικής αυτονομίας. Η έννοια της «διπλής γλώσσας» ή της «διπλής κωδικοποίησης» αναδεικνύεται ως κεντρική στρατηγική επιβίωσης και έκφρασης του συνθέτη, επιτρέποντάς του να δημιουργεί μέσα στα όρια του επιτρεπτού, χωρίς να απεμπολεί πλήρως την καλλιτεχνική του αλήθεια. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην υπόθεση της όπερας Λαίδη Μάκβεθ του Μτσενσκ, η οποία αποτέλεσε σημείο καμπής τόσο στη ζωή όσο και στη δημιουργική πορεία του Σοστακόβιτς. Η δημόσια καταδίκη του έργου από την εφημερίδα Πράβδα το 1936 σηματοδότησε τη ρήξη του συνθέτη με το καθεστώς και τον έφερε αντιμέτωπο με την απειλή της κοινωνικής και φυσικής εξόντωσης. Η εμπειρία του φόβου, της αυτολογοκρισίας και της μόνιμης ανασφάλειας δεν αντιμετωπίζεται εδώ απλώς ως βιογραφικό στοιχείο, αλλά ως καθοριστικός παράγοντας που εγγράφεται στον ίδιο τον μουσικό λόγο.

Η φιλοσοφική διάσταση του έργου του Σοστακόβιτς αποτελεί βασικό άξονα της ανάλυσης. Η εργασία αντλεί από θεωρητικά σχήματα της πολιτικής φιλοσοφίας και της αισθητικής, ιδίως από τη σκέψη της Χάνα Άρεντ, του Τέοντορ Αντόρνο και του Αλμπέρ Καμύ, προκειμένου να διερευνήσει την έννοια της καλλιτεχνικής ευθύνης σε συνθήκες ανελευθερίας. Το ερώτημα που τίθεται δεν αφορά μόνο το αν ο Σοστακόβιτς υπήρξε αντιστασιακός ή συμβιβασμένος, αλλά το πώς αναδιαμορφώνεται η ίδια η έννοια της αντίστασης όταν η επιβίωση εξαρτάται από τη σιωπή, τον υπαινιγμό ή την ειρωνεία.

This master’s thesis explores the relationship between music, philosophy, and politics in the work of Dmitri Shostakovich, focusing on the ways in which artistic creation is shaped under conditions of political coercion and ideological control. The study is situated within the historical and cultural context of the Soviet Union, particularly during the period of Stalinist rule, when art was subordinated to the imperatives of socialist realism and transformed into a tool of ideological education and political discipline.

The thesis argues that Shostakovich’s work cannot be adequately interpreted through binary schemes such as propaganda versus open resistance. Instead, it proposes a reading that highlights his music as a field of tension, ambiguity, and ethical dilemmas, where outward conformity to the demands of power coexists with the internal preservation of artistic and moral autonomy. The concept of a “double language” or “double coding” emerges as a central strategy of survival and expression, allowing the composer to create within the limits of the permissible without entirely relinquishing his artistic truth.

Particular emphasis is placed on the case of the opera Lady Macbeth of the Mtsensk District, which marked a decisive turning point both in Shostakovich’s life and in his creative trajectory. The public condemnation of the work by the newspaper Pravda in 1936 signaled the composer’s rupture with the regime and confronted him with the threat of social and physical annihilation. Experiences of fear, self-censorship, and permanent insecurity are not treated merely as biographical details, but as decisive factors inscribed in the musical language itself. The philosophical dimension of Shostakovich’s work constitutes a central axis of the analysis. Drawing on theoretical frameworks from political philosophy and aesthetics—particularly the thought of Hannah Arendt, Theodor W. Adorno, and Albert Camus—the thesis examines the notion of artistic responsibility under conditions of unfreedom. The question posed is not simply whether Shostakovich was resistant or compliant, but how the very concept of resistance is reconfigured when survival depends on silence, insinuation, or irony.

At the same time, Shostakovich’s music is examined as a carrier of memory and historical experience. His symphonic works and chamber music are approached not only as aesthetic