Η παρούσα εργασία έχει ως στόχο τη μελέτη των προγραμματικών δηλώσεων των πρωθυπουργών της Μεταπολίτευσης στην Ελλάδα (1974-2023) ως διακριτής κατηγορίας του πολιτικού κοινοβουλευτικού λόγου. Για τον σκοπό αυτό αξιοποιήθηκε η μεθοδολογία της Γλωσσολογίας Σωμάτων Κειμένων και των μεθοδολογικών εργαλείων που αυτή προσφέρει, όπως οι λέξεις-κλειδιά, οι συμφραστικοί πίνακες, οι κατάλογοι συχνότητας, τα συμφραστικά πλαίσια και οι συνάψεις με τη χρήση του ψηφιακού εργαλείου AntConc. Για τους σκοπούς της εργασίας δημιουργήθηκαν ένα συνολικό σώμα κειμένων που περιλαμβάνει τους δεκαεννιά (19) λόγους που εκφωνήθηκαν το διάστημα 1974-2023, το οποίο αποτελείται συνολικά από 124.131 δείγματα λέξεων, και δώδεκα (12) ξεχωριστά σώματα ανά ομιλητή, το καθένα από τα οποία συγκρίνεται με το υπόλοιπο σώμα κειμένων. Πιο συγκεκριμένα, δημιουργήθηκαν σώματα κειμένων για τους λόγους των Κ. Καραμανλή (1974, 1977), Γ. Ράλλη (1980), Α. Παπανδρέου (1981, 1985, 1993), Ξ. Ζολώτα (1989), Κ. Μητσοτάκη (1990), Κ. Σημίτη (1996, 2000), Κ. Καραμανλή (2004, 2007), Γ. Παπανδρέου (2009), Λ. Παπαδήμου (2011), Α. Σαμαρά (2012), Α. Τσίπρα (Ιανουάριος, Οκτώβριος 2015), και Κ. Μητσοτάκη (2019, 2023).

Από τη σύγκριση και την ανάλυση των σωμάτων κειμένων διαπιστώθηκε ότι οι προγραμματικές δηλώσεις αποτελούν ένα διακριτό είδος κοινοβουλευτικού περιγραφικού λόγου, το οποίο δεν παρουσιάζει ιδιαίτερη γλωσσική πρωτοτυπία. Ως βασικά δομικά και γλωσσικά χαρακτηριστικά εντοπίστηκαν κοινά στοιχεία στο επίπεδο μακροδομής του λόγου και στην επιλογή των προσφωνήσεων, κοινό θεματικό λεξιλόγιο και έννοιες, ποικιλία στα είδη γλωσσικών πράξεων και προτίμηση στη χρήση του α΄πληθυντικού προσώπου. Παράλληλα, η αλλαγή στη θεματική, η απόκλιση στις προσφωνήσεις, η ποικιλία των οργανωτικών στοιχείων, η εναλλαγή στη χρήση των προσώπων, οι διαφορετικοί τρόποι έκφρασης της τροπικότητας και η επιλογή της γλωσσικής ποικιλίας μεταξύ καθαρεύουσας και δημοτικής είναι στοιχεία που αποδεικνύουν συγκεκριμένες ιδιαιτερότητες και αποκλίσεις μεταξύ των ομιλητών, οι οποίες οφείλονται τόσο στην ιδιόλεκτό τους όσο και στις πολιτικές και ιστορικές συνθήκες της εποχής.

The present study examines the inaugural policy statements (programmatic statements) of Greek Prime Ministers during the Metapolitefsi period (1974-2023) as a unique and district category of parliamentary political discourse. For the purposes of this study a corpus of nineteen (19) speeches delivered between 1974 and 2023 (124,131 tokens) was compiled, including twelve (12) sub-corpora for each speaker, each of which is compared with the rest of the corpus. More specifically, corpora were created for the speeches of Karamanlis (1974, 1977), Rallis (1980), Papandreou (1981, 1985, 1993), Zolotas (1989), Mitsotakis (1990), Simitis (1996, 2000), Karamanlis (2004, 2007), Papandreou (2009), Papademos (2011), Samaras (2012), Tsipras (January, October 2015) and Mitsotakis (2019, 2023). The corpora were analyzed with the methological tools of corpus-linguistics including keywords, concordances, frequency lists, clusters and collocations. All searches and measures were performed using the digital software AntConc.

The comparison and analysis of the corpora revealed that programmatic statements constitute a distinct genre of parliamentary discourse, which does not exhibit significant linguistic originality. Common elements in macrostructure, the choices of address forms, the shared thematic vocabulary and concepts, a variety of speech act types, and a preference for the first-person in plural were identified as main structural and linguistic features of this genre. At the same time, potential shifts in topics, a divergence in address forms, the variety of organizational elements, the alternation of grammatical persons, the varying expressions of modality, and the choice of language variety between Katharevousa and Dimotiki are elements that demonstrate specific differencies among the speakers. These are attributed both to their idiolects and to the political and historical conditions of the era.