Η παρούσα εργασία εξετάζει τα καταφύγια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου στην Αθήνα ως ιδιαίτερη κατηγορία υπόγειων μνημείων, εστιάζοντας στη συντήρηση και τη διαχείρισή τους στο σύγχρονο αστικό περιβάλλον. Μέσα από τη διερεύνηση του ιστορικού και πολεοδομικού πλαισίου της υπόγειας Αθήνας, αναλύονται τα κατασκευαστικά, γεωτεχνικά και περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά των καταφυγίων.

Η εργασία βασίζεται σε βιβλιογραφική ανασκόπηση και ανάλυση διεθνών καλών πρακτικών διαχείρισης υπόγειων μνημείων και καταφυγίων, με έμφαση σε ζητήματα τεκμηρίωσης, θεσμικού πλαισίου, συντήρησης in situ και ελεγχόμενης επισκεψιμότητας. Η διεθνής εμπειρία αξιολογείται κριτικά και μεταφράζεται σε προτάσεις προσαρμοσμένες στις ιδιαίτερες γεωλογικές, ιστορικές και κοινωνικές συνθήκες της Αθήνας.

Κεντρικό συμπέρασμα της έρευνας αποτελεί η ανάγκη μετάβασης από αποσπασματικές τεχνικές παρεμβάσεις σε ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο διαχείρισης, το οποίο αντιμετωπίζει τα καταφύγια όχι ως απλά τεχνικά κατάλοιπα, αλλά ως φορείς ιστορικής μνήμης και στοιχεία του υπόγειου αστικού συστήματος. Η εργασία προτείνει ένα σύνολο αρχών και κατευθύνσεων για την ανάδειξη, την επισκεψιμότητα και την ενεργή ενσωμάτωση των καταφυγίων στον σύγχρονο πολεοδομικό σχεδιασμό, με στόχο τη μετατροπή τους σε προσβάσιμους χώρους εμπειρίας, μνήμης και εκπαίδευσης. Μέσα από στρατηγικές ερμηνείας, βιωματικές επισκέψεις και σύνδεση με την ιστορία της πόλης, συμβάλλει στον ευρύτερο διάλογο για την αξιοποίηση της υπόγειας πολιτιστικής κληρονομιάς ως ζωντανό κομμάτι του δημόσιου χώρου και της αστικής ταυτότητας.

This study views Athens' World War II air-raid shelters as a unique form of underground cultural heritage, focusing on their preservation and management within a contemporary urban context. Through an analysis of Athens' underground history and urban development, this study explores the structural, geotechnical, and environmental characteristics of the shelters, as well as key factors contributing to their deterioration and preservation.

Based on a narrative literature review and a critical analysis of international best practices for the management of underground monuments and bunkers, this study pays particular attention to documentation, institutional frameworks, microclimate control, in-situ preservation, and controlled access. The study does not blindly copy international experiences but adapts them to Athens' specific geological, historical, and social conditions.

A key conclusion of this study is that the future of Athens' World War II air-raid shelters depends on a shift from piecemeal technical interventions to a comprehensive management framework. These shelters are viewed not only as technical relics of wartime infrastructure but also as memorial sites and integral parts of the city's underground system. This study proposes a series of principles and strategies aimed at achieving the sustainable preservation, interpretation, and integration of these shelters into urban planning, thereby contributing to a broader discussion on the management of underground cultural heritage.