Η παρούσα διπλωματική εργασία εστιάζει στις Νυχτερινές Σχολές του Γυμναστικού και Φιλεκπαιδευτικού Συλλόγου «Παναιτωλικός» (Γ.Φ.Σ. Παναιτωλικός), εξετάζοντας την εκπαιδευτική και κοινωνική τους συνεισφορά στην τοπική κοινωνία του Αγρινίου κατά την περίοδο του Μεσοπολέμου (1920–1940). Η μελέτη τοποθετείται στο ευρύτερο πλαίσιο των κοινωνικών και οικονομικών μετασχηματισμών της εποχής – όπως αστικοποίηση, εγκατάσταση προσφυγικών πληθυσμών και ανάπτυξη της καπνοκαλλιέργειας – αναδεικνύοντας το ρόλο του Συλλόγου ως θεσμικού φορέα κοινωνικής αλληλεγγύης και λαϊκής εκπαίδευσης. 

Μέσα από ιστορική, κοινωνιολογική και ανθρωπολογική προσέγγιση, η εργασία θα αξιοποιήσει πρωτογενείς και δευτερογενείς πηγές, όπως το ιδρυτικό καταστατικό του 1926, μαθητολόγια και εσωτερικά έγγραφα των Νυχτερινών Σχολών, δημοσιεύματα του τοπικού τύπου, καθώς και προφορικές μαρτυρίες απογόνων -μαθητών, φίλων, ιδρυτικών μελών-, φιλάθλων και παραγόντων της ομάδας. Όπως αποτυπώνεται στα αρχεία του Συλλόγου, οι Ν.Σ. οργανώθηκαν αποκλειστικά από φιλοπρόοδους, κοινωνικά δραστήριους άνδρες, εκπαιδευτικούς, νομικούς, πολίτες και επιχειρηματίες και βοήθησαν στην ολοκλήρωση της υποχρεωτικής σχολικής εκπαίδευσης των εργαζόμενων παιδιών άπορων οικογενειών. Με τον τρόπο αυτό προώθησαν την κοινωνική κινητικότητα και ενίσχυσαν τη συλλογική ταυτότητα της πόλης.

Στόχος της εργασίας είναι να αναδείξει τον «Παναιτωλικό» ως χαρακτηριστικό παράδειγμα αθλητικού και φιλεκπαιδευτικού συλλόγου με βαθιά κοινωνική λειτουργία, να μελετήσει τον τρόπο με τον οποίο οι εκπαιδευτικές του πρωτοβουλίες επηρέασαν τη συγκρότηση της τοπικής ταυτότητας και να συμβάλει στην κατανόηση του ρόλου των κοινωνικών θεσμών στην ιστορική διαμόρφωση της κοινωνικής συνοχής σε τοπικό επίπεδο. Η εργασία υποστηρίζει ότι ο «Παναιτωλικός» υπήρξε ένας ζωντανός φορέας κοινωνικής προσφοράς και πολιτισμικής αναπαραγωγής, με βαρύνουσα σημασία πέρα από τα στενά πλαίσια του αθλητισμού.

This thesis examines the Night Schools of the Gymnastic and Educational Association "Panaitolikos" (G.F.S. Panaitolikos), focusing on their educational and social contribution to the local society of Agrinio during the interwar period (1920–1940). The study is placed in the broader context of the social and economic transformations of the era – such as urbanization, the settlement of refugee populations and the development of tobacco cultivation – highlighting the role of the Association as an institutional body of social solidarity and popular education.

Through a historical, sociological and anthropological approach, the work will utilize primary and secondary sources, such as the founding statute of 1926, student records and internal documents of the Night Schools, local press publications, as well as oral testimonies of descendants -students, friends, founding members-, fans and team members. As reflected in the Association's archives, they were organized exclusively by progressive, socially active men, educators, lawyers, citizens and businessmen and helped in the completion of compulsory school education of working children from poor families. In this way, they promoted social mobility and strengthened the collective identity of the city.

The aim of the paper is to highlight “Panaitolikos” as a typical example of a sports and educational club with a deep social function, to study the way in which its educational initiatives influenced the formation of local identity and to contribute to the understanding of the role of social institutions in the historical formation of social cohesion at the local level. The paper argues that “Panaitolikos” was a living vehicle of social contribution and cultural reproduction, with significant importance beyond the narrow framework of sports.