Η παρούσα διπλωματική εργασία εστιάζει στη διερεύνηση των περιβαλλοντικών παραγόντων που επηρεάζουν τις επιφάνειες λίθινων μνημείων και στην εφαρμογή αρχαιομετρικών προσεγγίσεων με στόχο τη συντήρηση και την αποκατάστασή τους. Στο εισαγωγικό μέρος, αναλύονται οι βασικοί παράγοντες φθοράς, όπως οι διακυμάνσεις της θερμοκρασίας, η ατμοσφαιρική ρύπανση, η διάβρωση από τα άλατα της θάλασσας και οι βιολογικοί παράγοντες, με αναφορά σε χαρακτηριστικά μνημεία του Ελλαδικού χώρου όπως ο ναός Επικουρίου Απόλλωνα, η Ακρόπολη Αθηνών, ο ναός του Ποσειδώνα στο Σούνιο και η Μεσαιωνική πόλη της Ρόδου. Παράλληλα, συνοψίζονται οι μελέτες που έχουν πραγματοποιηθεί στην Ελλάδα για την αποσάθρωση λίθινων μνημείων, δίνοντας το πλαίσιο των επιστημονικών προσεγγίσεων και των τεχνικών που χρησιμοποιούνται στην αρχαιομετρία.

Το κύριο μέρος της εργασίας επικεντρώνεται στο Ιερό της Δήμητρας στην Ελευσίνα, με παρουσίαση των μνημείων, των δομικών υλικών τους και της αρχαιολογικής τους σημασίας. Παράλληλα, εξετάζονται τα κλιματολογικά, γεωγραφικά και ατμοσφαιρικά χαρακτηριστικά της περιοχής, καθώς και η επίδραση της βιομηχανικής δραστηριότητας στους μηχανισμούς φθοράς. Με τη χρήση παρατηρήσεων και φυσικοχημικών αναλύσεων, καταγράφονται οι μορφές φθοράς των μνημείων και αξιολογούνται οι προτεινόμενες παρεμβάσεις συντήρησης και αποκατάστασης.

Η εργασία ολοκληρώνεται με τον εντοπισμό ερευνητικών κενών, τη σύγκριση με ανάλογες μελέτες σε άλλα μνημεία παρόμοιων περιβαλλοντικών συνθηκών και τη διατύπωση προτάσεων για την προστασία και τη διατήρηση των μνημείων της Ελευσίνας. Τα αποτελέσματα υπογραμμίζουν τη σημασία της ολοκληρωμένης αρχαιομετρικής προσέγγισης ως εργαλείου για την διαφύλαξη της πολιτιστικής κληρονομιάς και την εφαρμογή βιώσιμων στρατηγικών συντήρησης.

This thesis investigates the environmental factors influencing the deterioration of stone monuments and the application of archaeometric approaches for their conservation and restoration. The introductory section analyzes the main deterioration agents, including temperature fluctuations, atmospheric pollution, salt-induced weathering, and biological factors, with reference to notable monuments in Greece, such as the Temple of Epicurean Apollo, the Acropolis of Athens, the Temple of Poseidon on Cape Sounion, and the Medieval City of Rhodes. Previous studies on the weathering of stone monuments in Greece are also summarized, providing the framework of scientific approaches and techniques employed in archaeometry.

The main part of the thesis focuses on the Sanctuary of Demeter in Eleusis, presenting its monuments, their building materials and their archaeological significance. Additionally, the climatic, geographic, and atmospheric characteristics of the area are examined. The impact of industrial activity on deterioration mechanisms is also assessed. Through observations and physicochemical analyses, the forms of monument degradation are documented, and the proposed conservation and restoration interventions are evaluated.

The study concludes by identifying research gaps, comparing the findings with similar studies on monuments in comparable environmental conditions, and proposing recommendations for the protection and preservation of the Eleusis monuments. The results highlight the importance of integrated archaeometric approaches in safeguarding cultural heritage and promoting sustainable conservation strategies.