Η παρούσα εργασία εξετάζει τη σχέση παλαιοπεριβάλλοντος και χωρικής οργάνωσης αρχαιολογικών θέσεων μέσα από την παλαιογεωγραφική και παλαιοπεριβαλλοντική αναπαράσταση του Νεολιθικού οικισμού του Δισπηλιού Καστοριάς. Στόχος της μελέτης είναι η σύνθεση ετερογενών δεδομένων παλαιοπεριβαλλοντικού και γεωαρχαιολογικού χαρακτήρα και η χωρική τους ενσωμάτωση μέσω Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών (GIS), προκειμένου να διερευνηθεί ο ρόλος των μεταβολών της στάθμης της λίμνης Ορεστιάδας στη διαμόρφωση των συνθηκών κατοίκησης κατά τη Νεολιθική περίοδο.

Η μεθοδολογική προσέγγιση βασίζεται στη συνδυαστική αξιοποίηση παλυνολογικών, ανθρακολογικών, γεωαρχαιολογικών, ισοτοπικών και χρονολογικών δεδομένων, τα οποία παρουσιάζονται και αναλύονται ως προς τα παλαιοπεριβαλλοντικά τους αποτελέσματα. Τα δεδομένα αυτά ενσωματώνονται σε υποθετικά παλαιογεωγραφικά σενάρια τριών βασικών φάσεων (λιμναία, αμφίβια και χερσαία), που αντιστοιχούν σε διαφορετικές στάθμες της λίμνης και αποτυπώνουν τις μεταβολές της ακτογραμμής και των παραλίμνιων ζωνών.

Τα αποτελέσματα της ανάλυσης δείχνουν ότι ο Νεολιθικός οικισμός του Δισπηλιού αναπτύχθηκε σε ένα δυναμικό λιμναίο τοπίο, όπου οι μεταβολές της στάθμης της λίμνης δεν λειτούργησαν ως περιοριστικός παράγοντας, αλλά ως στοιχείο που επηρέασε τη χωρική οργάνωση, τις μορφές κατοίκησης και τις πρακτικές εκμετάλλευσης των φυσικών πόρων. Η εργασία αναδεικνύει τη χρησιμότητα της παλαιογεωγραφικής χαρτογράφησης και των GIS ως ερμηνευτικών εργαλείων στην αρχαιολογική έρευνα και συμβάλλει στη συνολική κατανόηση της αλληλεπίδρασης ανθρώπου και περιβάλλοντος στο λιμναίο τοπίο της Καστοριάς κατά τη Νεολιθική περίοδο.

This study explores the relationship between palaeoenvironmental dynamics and settlement organisation through the palaeogeographical and palaeoenvironmental reconstruction of the Neolithic lakeside settlement of Dispilio, Kastoria (northern Greece). The primary aim of the research is to integrate heterogeneous palaeoenvironmental and geoarchaeological datasets within a Geographic Information Systems (GIS) framework, in order to investigate the role of lake-level fluctuations of Lake Orestiada in shaping habitation conditions during the Neolithic period.

The methodological approach combines palynological, anthracological, geoarchaeological, isotopic and chronological data, which are analysed and synthesised to inform a series of hypothetical palaeogeographical scenarios. These scenarios correspond to three main phases—lacustrine, amphibious and terrestrial—associated with different lake-level ranges and reflecting changes in shoreline position and the extent of lakeshore zones.

The results indicate that the Neolithic settlement of Dispilio developed within a highly dynamic lacustrine landscape, where fluctuations in lake level did not function merely as environmental constraints but actively influenced settlement layout, construction practices and resource exploitation strategies. The study demonstrates the interpretative value of palaeogeographical mapping and GIS-based spatial analysis in archaeological research and contributes to a broader understanding of human–environment interaction in the lakeside landscapes of Kastoria during the Neolithic period.