Η παρούσα μεταπτυχιακή εργασία εξετάζει την ίδρυση και τη λειτουργία της Μεγάλης Σχολής της Χίου στα χρόνια του Νεοελληνικού Διαφωτισμού, επιχειρώντας να σκιαγραφήσει τις ιδεολογικές συγκρούσεις μεταξύ συντηρητικών και προοδευτικών κύκλων που καθόρισαν την εξέλιξή της στη διάρκεια της πρώτης τριαντακονταετούς  περιόδου λειτουργίας της (1792-1821). Η συγγραφή αυτού του πονήματος βασίστηκε τόσο σε αρχειακές πηγές όσο και στην υπάρχουσα βιβλιογραφία. Ειδικότερα, η μελέτη διαιρείται σε τέσσερα κεφάλαια. Αρχικά παρουσιάζεται με συντομία το κοινωνικό και οικονομικό πλαίσιο της εξεταζόμενης περιόδου, με έμφαση σε βασικούς παράγοντες, όπως ο πληθυσμός, η διοικητική οργάνωση, η θρησκευτική αυτονομία και η  οικονομία του νησιού. Ιδιαίτερη μνεία γίνεται στην ανάπτυξη της χιακής παιδείας από την εποχή   της οθωμανικής κατάληψης του νησιού το 1566 έως την ίδρυση της Σχολής της Χίου.  Στη συνέχεια, η μελέτη στρέφεται στο ιδεολογικό περιβάλλον την εποχή της ίδρυσης της Σχολής, συμπεριλαμβάνοντας τα σχετικά με τις συνθήκες ίδρυσής της και την επιλογή του Αθανάσιου Πάριου ως πρώτου σχολάρχη της. Έπεται η παρουσίαση της σχολαρχίας των δύο επιφανών λογίων, του υπέρμαχου της εκκλησιαστικής παράδοσης, Αθανάσιου Πάριου, και του οπαδού και εκφραστή των κοραϊκών ιδεών, Νεόφυτου Βάμβα, με έμφαση στην οργάνωση της Σχολής και στο διδακτικό τους έργο, όπου εφάρμοσαν τις φιλοσοφικές, παιδαγωγικές και γλωσσικές τους απόψεις. Ακόμη, οι δύο σχολάρχες συγκρίνονται μεταξύ τους ως προς το εκπαιδευτικό πρόγραμμα και τις μεθόδους διδασκαλίας τους, ώστε να αναδειχθεί η διαφορετική εννοιολόγηση της «παιδείας» σε σχέση με τον σκοπό και τους στόχους της.  Το τελευταίο κεφάλαιο αφορά τις ιδεολογικές αντιπαραθέσεις που σημειώθηκαν ανάμεσα σε παραδοσιακούς – συντηρητικούς και ευρωπαϊστές- εκσυγχρονιστές στη διάρκεια της διεύθυνσης της Σχολής από τους δύο λόγιους. 

The present master’s thesis examines the foundation and operation of the Great School of Chios during the period of the Modern Greek Enlightenment, seeking to delineate the ideological conflicts between conservative and progressive circles that shaped its development throughout the first thirty-year period of its operation (1792–1821). The composition of this study is based on both archival sources and the existing scholarly literature. More specifically, the study is divided into four chapters. The first chapter provides a concise overview of the social and economic framework of the period under examination, with emphasis on key factors such as population, administrative organization, religious autonomy, and the island’s economy. Particular attention is paid to the development of education in Chios from the time of the Ottoman conquest of the island in 1566 up to the establishment of the School of Chios. Subsequently, the study turns to the ideological milieu at the time of the School’s foundation, addressing the circumstances of its establishment and the appointment of Athanasios Parios as its first headmaster. This is followed by an examination of the headmasterships of two eminent scholars: Athanasios Parios, a staunch advocate of ecclesiastical tradition, and Neophytos Vamvas, a supporter and exponent of Korais’ ideas. Emphasis is placed on the organization of the School and their teaching activity, through which they implemented their philosophical, pedagogical, and linguistic views. Furthermore, the two headmasters are compared with regard to their educational curricula and teaching methods, in order to highlight their differing conceptualizations of “education” in relation to its purpose and objectives. The final chapter focuses on the ideological confrontations that emerged between traditional–conservative and European-oriented modernizing currents during the period in which the School was directed by the two scholars.