Η παρούσα διπλωματική εργασία διερευνά το θεσμικό πλαίσιο προστασίας των δικαιωμάτων των φορολογουμένων και τη διαδικασία ενστάσεων στο πλαίσιο της ελληνικής φορολογικής διοίκησης. Επικεντρώνεται στον θεσμό της ενδικοφανούς προσφυγής ενώπιον της Διεύθυνσης Επίλυσης Διαφορών (Δ.Ε.Δ.) της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων (Α.Α.Δ.Ε.), η οποία αποτελεί απαραίτητο στάδιο πριν από την προσφυγή στα διοικητικά δικαστήρια.

Σκοπός της εργασίας είναι αφενός η αποτύπωση του νομικού και θεσμικού πλαισίου που ρυθμίζει τη σχέση φορολογουμένου και διοίκησης και αφετέρου η αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των υφιστάμενων μηχανισμών ελέγχου και προστασίας των φορολογουμένων.

Για την επίτευξη του σκοπού αυτού, η έρευνα βασίζεται στην ανάλυση του ισχύοντος νομοθετικού πλαισίου που καθορίζει τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των φορολογουμένων. Συγκεκριμένα, αναλύονται λεπτομερώς οι διατάξεις του Συντάγματος, του Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας (Ν. 2690/1999), του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας (Ν. 5104/2024), καθώς και ο Ν. 4389/2016 για την ίδρυση και λειτουργία της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων (Α.Α.Δ.Ε.). Η μελέτη συμπληρώνεται με την ανάλυση σχετικής νομολογίας του Συμβουλίου της Επικρατείας, των διοικητικών δικαστηρίων και αποφάσεων της Δ.Ε.Δ. Επιπλέον, αξιοποιούνται διοικητικά έγγραφα, εγκύκλιοι και οδηγίες της Α.Α.Δ.Ε. και στατιστικά δεδομένα, προκειμένου να αποτυπωθεί η εφαρμογή των κανόνων στην πράξη και να αναδειχθεί η διοικητική πρακτική.

Τα αποτελέσματα της ανάλυσης αναδεικνύουν τον σημαντικό ρόλο που διαδραματίζει ο θεσμός της ενδικοφανούς προσφυγής στην ενίσχυση του κράτους δικαίου και τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας του διοικητικού μηχανισμού. Σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία της Δ.Ε.Δ., το έτος 2024 υποβλήθηκαν 5.822 ενδικοφανείς προσφυγές, ενώ κατά το πρώτο τρίμηνο του 2025, από το σύνολο των 1.391 ολοκληρωμένων υποθέσεων, οι 440 κρίθηκαν αποδεκτές, είτε εν όλω είτε εν μέρει, γεγονός που αποτυπώνει την ουσιαστική επανεξέταση των διοικητικών διαφορών και την αποκατάσταση διοικητικών σφαλμάτων. Περαιτέρω, ο εν λόγω θεσμός έχει συμβάλει αποφασιστικά στην αποσυμφόρηση των διοικητικών δικαστηρίων, μειώνοντας τον φόρτο τους και ενισχύοντας, κατά συνέπεια, την αποδοτικότερη και ταχύτερη απονομή της διοικητικής δικαιοσύνης.

Η εργασία συμπληρώνεται με συγκριτική αναφορά στις ευρωπαϊκές έννομες τάξεις της Ισπανίας και της Γαλλίας και καταλήγει σε προτάσεις βελτίωσης του ισχύοντος πλαισίου,  με στόχο την ενίσχυση της φορολογικής ασφάλειας δικαίου και την εδραίωση μιας πιο δίκαιης σχέσης μεταξύ διοίκησης και φορολογουμένων.

This dissertation examines the institutional framework for the protection of taxpayers’ rights and the objection procedure within the Greek tax administration. It focuses on the institution of the administrative appeal before the Dispute Resolution Directorate (DRD) of the Independent Authority for Public Revenue (IAPR), which constitutes a mandatory stage prior to bringing a case before the administrative courts.

The purpose of this study is, on the one hand, to outline the legal and institutional framework governing the relationship between taxpayers and the administration, and, on the other hand, to evaluate the effectiveness of the existing mechanisms for monitoring and protecting taxpayers’ rights.

To achieve this objective, the research is based on the analysis of the current legislative framework defining taxpayers’ rights and obligations. Specifically, it provides a detailed examination of the provisions of the Greek Constitution, the Code of Administrative Procedure (Law 2690/1999), the Code of Tax Procedure (Law 5104/2024), and Law 4389/2016 establishing and regulating the operation of the Independent Authority for Public Revenue (IAPR). The study is further complemented by an analysis of relevant case law of the Council of State, administrative courts, and decisions issued by the DRD. In addition, administrative documents, circulars, and guidelines of the IAPR, as well as statistical data, are utilized in order to capture the practical implementation of the legal rules and highlight prevailing administrative practices.

The findings of the analysis underscore the significant role of the administrative appeal mechanism in strengthening the rule of law and improving the efficiency of the administrative apparatus. According to DRD statistics, in 2024 a total of 5,822 administrative appeals were submitted, while during the first quarter of 2025, out of 1,391 resolved cases, 440 were accepted in whole or in part. This demonstrates the substantive review of administrative disputes and the correction of administrative errors. Furthermore, the institution has made a decisive contribution to alleviating the caseload of the administrative courts, thereby enhancing the efficiency and timeliness of administrative justice.

The dissertation concludes with a comparative reference to the legal systems of Spain and France and puts forward proposals for improving the current framework, aiming to strengthen legal certainty in tax matters and to promote a fairer relationship between the tax administration and taxpayers.