Please use this identifier to cite or link to this item: https://apothesis.eap.gr/handle/repo/40452
Title: Ο ρεαλισμός της μυστηριακής θεολογίας του Αποστόλου Παύλου και του αγίου Νικολάου Καβάσιλα. Ανθρωπολογικές διαστάσεις και συνέπειες για τη σύγχρονη ορθόδοξη θεολογία
Authors: Τζανάκη, Γεωργία
metadata.dc.contributor.advisor: Γιαγκάζογλου, Σταύρος
Keywords: μυστηριακός ρεαλισμός;Απόστολος Παύλος;Άγιος Νικόλαος Καβάσιλας;ορθόδοξη ανθρωπολογία;χριστοκεντρικός ανθρωπισμός;ευχαριστιακός-σωτηριολογικός ρεαλισμός
Issue Date: 29-Sep-2018
Abstract: Ποιο είναι το μεγαλύτερο νόημα του μυστηριακού ρεαλισμού του Αποστόλου Παύλου και του αγίου Νικολάου Καβάσιλα στην ανθρωπολογική διάσταση και σημασία του για τον λόγο και την εμπειρία της σύγχρονης Εκκλησίας; Μπορεί η Εκκλησία με το μυστηριακό ρεαλισμό να υπερβεί τα όρια της σύγχρονης ανθρώπινης κατάστασης; Οι απαντήσεις στα ερωτήματα αυτά εμπεριέχονται στην ουσία του ρεαλισμού της ορθόδοξης Εκκλησίας, η οποία εκπηγάζει από την αστείρευτη ευχαριστιακή πηγή του σώματος Της. Ο απόστολος Παύλος και ο άγιος Νικόλαος Καβάσιλας κατανόησαν τη μυστηριακή ουσία της Εκκλησίας ως σώματος του Χριστού, για να αποκαλύψουν την πραγματική της ταυτότητα, και κατά συνέπεια την απεριόριστη δυναμική της να προσλαμβάνει, να ενσωματώνει και να αποδίδει σε κάθε όψη του Κόσμου, που ο Θεός δημιούργησε για τη δόξα του Υιού Του, την εσχατολογική του υπόσταση. Αυτή η μυστηριακή κληρονομιά προσφέρεται ισότιμα και απροϋπόθετα σε όλη την ανθρωπότητα μέσω της ευχαριστιακής αποδοχής του κτιστού στην Τριαδική Κοινωνία της Αγάπης. Το μόνο που χρειάζεται για να λάβουμε τη δωρεά αυτή, είναι να στρέψουμε τον εαυτό μας στον συνάνθρωπό μας που βρίσκεται σε κατάσταση ανάγκης με πράξεις και έργα που έχουν την οντολογική τους αναφορά στον Σωτήρα Χριστό και καθορίζονται στην ηθική τους διάσταση από λειτουργικό ήθος της Εκκλησίας ως εικόνας της Βασιλείας του Θεού, πέρα από τα όρια του χωροχρόνου της πτώσης. Η προσπάθειά μας στην παρούσα εργασία, στηρίζεται στην ερμηνευτική κατανόηση κεντρικών θεμάτων της θεολογίας του Παύλου και του Καβάσιλα, στην οποία η σωτηριολογική αλήθεια του λόγου του Χριστού αποκαλύπτει την υπαρξιακή σημασία της Εκκλησίας ως σώματος Του για την ανθρωπότητα και όλη τη Δημιουργία στο ιστορικό συνεχές. Στο εισαγωγικό κεφάλαιο, ερευνούμε με ποιο τρόπο ο ρεαλισμός του Παύλου εκπηγάζει από τη βιωματική πρόσληψη της αποκαλυπτικής αλήθειας και σημασίας την οποία η θεανθρώπινη ύπαρξη του Χριστού φέρει. Οι υπαρξιακές συνέπειες του γεγονότος ότι ο Χριστός ο Υιός του Θεού έρχεται μέσα στην ιστορία, είναι η κεντρική ρίζα της διδασκαλίας και αποστολής του Παύλου. Το ιστορικό γεγονός της Σάρκωσης καθορίζει, πέρα από κάθε αμφιβολία, το διαρκές γεγονός της Εκκλησίας ως σύναξης με εσχατολογική ταυτότητα, ιστορική αποστολή και ευχαριστιακή ανοικτότητα. Ο Απόστολος Παύλος διδάσκει την πραγματικότητα της πραγματικής κοινωνίας της Εκκλησίας με τον Χριστό ως Πρόσωπο ανάμεσα μας, στον οικείο μας ιστορικό βηματισμό και στον καθημερινό αγώνα να αντισταθούμε στους χιμαιρώδεις πειρασμούς του κακού και να ελευθερωθούμε από τα δεσμά της θνητότητας. Η διδασκαλία του Παύλου στηρίζεται στη μυστηριακή εμπειρία της Εκκλησίας που οφείλεται στην παρουσία του Χριστού και στην αγιοπνευματική χάρη. Ο ρεαλισμός του Παύλου συμπυκνώνεται στο ένα και μοναδικό γεγονός που άλλαξε την ιστορία της ανθρωπότητας μια φορά και για πάντα καλύπτοντας όλο το χωροχρονικό εύρος της: Ο Υιός του Θεού Eνανθρώπησε, πέθανε και αναστήθηκε για να μας προσφέρει την αιώνια ζωή Του. Πως εμείς ανταποκρινόμαστε σε αυτή τη δωρεά, και πως μπορoύμε πρωτίστως να κατανοήσουμε πραγματικά τη σημασία της για τον κόσμο; Η απάντηση στα ερωτήματα αυτά βρίσκεται στα θεμέλια του χριστολογικού ρεαλισμού του Παύλου· στην έκταση της αγάπης από την ευχαριστιακή πηγή της Εκκλησίας σε όλες τις όψεις της ζωής, με απόλυτη αναφορά στον πλησίον και τον Θεό. Μια ζωή που διακρίνεται από αυτά τα χαρακτηριστικά ως διαρκής πράξη αγάπης και προσφοράς είναι η ζωή του ανθρώπου που μπορεί να βρίσκει την ταυτότητα του στην αληθινή ύπαρξη του Χριστού. Η θεολογία του αγίου Νικολάου Καβάσιλα είναι το κεντρικό θέμα του δεύτερου κεφαλαίου της εργασίας, στο οποίο ερευνούμε τη θεμελίωση του μυστηριακού ρεαλισμού του στη διδασκαλία του αποστόλου Παύλου. Κατανοώντας τη χριστολογική ανθρωπολογία του Παύλου ο Καβάσιλας, καθόρισε το περιεχόμενο της θέωσης ως χριστοποίησης, και κατά συνέπεια, τεκμηρίωσε το παράδοξο της ιστορικής πραγμάτωσης της δικαίωσης όχι ως απολύτρωσης του κτιστού από το άχθος της πτώσης αλλά λόγω της αγάπης και φιλανθρωπίας του Θεού. Με τη Σταύρωση και την Ανάσταση οι συνέπειες της ροπής του κτιστού προς το κακό αίρονται, καθώς χαρισματικά μας προσφέρεται η εσχατολογική προοπτική της αληθινής ζωής ενώ διατρέχουμε τη «θνήσκουσα» ζωή μας. Στη χριστολογική ερμηνευτική του Παύλου και του Καβάσιλα υπάρχει η μυστηριακή υπερβολή η οποία προκύπτει από την ευχαριστιακή μεταμόρφωση των πάντων μέσα στην ιστορία προς την εσχατολογική τους υπόσταση. Ο πραγματικός παλμός της θεολογίας τους διασφαλίζεται πάνω σε αυτό το θεμέλιο: τη σωτηριολογική ισχύ της Εκκλησίας ως το αποτέλεσμα του μυστηριακού δεσμού ανάμεσα στον άνθρωπο, τον Θεό και τον πλησίον μέσα στο ατελεύτητο ευχαριστιακό παρόν. Στο τρίτο κεφάλαιο η συζήτηση αφορά στη σημασία του μυστηριακού ρεαλισμού στις προσπάθειες της ορθόδοξης Εκκλησίας να στηρίξει την ανθρωπότητα στον αγώνα ενάντια στις αναρίθμητες όψεις του κακού μέσα στη δίνη της ιστορίας. Στην καβασιλική σκέψη η χάρη του Θεού αποκαλύπτεται στη δικαιοσύνη Του, στην αστείρευτη πηγή της ανθρώπινης προοπτικής για ζωή πέρα από τις καλλιεργημένες από την λογική προσδοκίες για την απολύτρωση από την αμαρτία. Η Αγάπη του Θεού οδηγεί τον άνθρωπο στην αγιότητα ως τον υπέρτατο τρόπο ύπαρξης και ευχαριστιακής κοινωνίας με τον Ίδιο τον Θεό. Στην ανθρωπολογία του αποστόλου Παύλου και του αγίου Νικολάου Καβάσιλα η φαινομενολογική διάσταση της ανθρώπινης ύπαρξης παρά την πτωτική της κατάσταση, είναι η φανέρωση της δημιουργικής αληθινής υπόστασης του Θεού. Η επιχειρηματολογία τους για την μυστηριακή πραγματικότητα της Εκκλησίας ως του μόνου τρόπου σωτηρίας από το κακό και της συνέπειες της πτώσης, δομείται πάνω στην οντολογική σχέση του πτωτικού ανθρώπου και της ανθρωπότητας του Χριστού ανεπηρέαστη από τη φθορά και ικανή να αποκαταστήσει δια του ανθρώπου τη φύση του κτιστού στην αρχετυπική της πληρότητα. Αυτός ο δεσμός αποδίδεται με την εντολή του Χριστού αγαπάτε αλλήλους. Η ορθόδοξη Εκκλησία εργάζεται για την διαρκή εκπλήρωση αυτής της εντολής της Αγάπης, προσδεχόμενη και ανοιγόμενη στον κόσμο με το ήθος της διακονίας. Στην ευχαριστιακή αληθινή ενότητα και θεόδοτη ειρήνη και δικαιοσύνη της η Εκκλησία αποκαλύπτει την οντολογική της δυναμική ως το ένα, άγιο, καθολικό και αποστολικό Σώμα του Χριστού, για να καταφέρει να επιλύσει την τραγωδία της πτώσης όπως η ανθρωπότητα και ο κόσμος τη βιώνει μέσα στο χρόνο. Τέλος, στο καταληκτικό κεφάλαιο της παρούσας εργασίας, προσεγγίζουμε τη συνεκτικότητα της ορθόδοξης θεολογίας διαχρονικά, και κυρίως τη δυναμική της ως αποτέλεσμα της εσχατολογικής οντολογίας της, και παρά τις περιστασιακές αλλοιώσεις και τις επαναλαμβανόμενες αποτυχίες της να ασχοληθεί αποτελεσματικά με τα προβλήματα της ανθρωπότητας. Σε αυτή τη βάση, συζητούμε με ποιο τρόπο η μυστηριακή εκκλησιολογία του αείμνηστου Π. Νέλλα και του σύγχρονού μας Μητρ. Περγάμου Ι. Ζηζιούλα, εμπεριέχοντας τη ρεαλιστική κατανόηση του Παύλου και του Καβάσιλα για την κατάσταση και την προοπτική του σύγχρονου ανθρώπου, αποτελούν μέρος της κοινής Παράδοσης της Ορθοδοξίας και έκφραση μιας σύγχρονης ορθόδοξης θεολογικής πρότασης για την αποτελεσματική ανανέωση της σύγχρονης ορθόδοξης ανθρωπολογίας στη βάση της ευχαριστιακής ενότητας όχι ως προσδοκίας ή οράματος αλλά ως ζωντανής ανάμνησης της αγάπης και της ενότητας της Βασιλείας του Θεού. Στην εργασία αυτή στοχεύουμε να καταδείξουμε τις διαστάσεις του μυστηριακού ρεαλισμού ως ευχαριστιακής κατάστασης ύπαρξης. Αυτού του είδους ο ρεαλισμός επιτρέπει στην σύγχρονη ορθόδοξη Εκκλησία την απαραίτητη ευελιξία για να κατανοήσει και να θεραπεύσει την κατάσταση της ανθρωπότητας, ακόμα και μέσα στο αβυσσαλέο βάθος της πτώσης, όπου μόνο οι ακτίνες από το Φως του Ήλιου της Δικαιοσύνης και της Ειρήνης μπορούν να εισχωρήσουν διαλύοντας τα παραπετάσματα του σκότους και του θανάτου. Αυτή η δύναμη ανήκει στο κάθε άνθρωπο όταν οι πράξεις του εκτείνουν την ελευθερία και τη βούλησή του εν Χριστώ σε όλη τη μυστηριακή της ανοικτότητα. Από το κέντρο της ευχαριστιακής κοινωνίας και έως την ανάγκη του πλησίον, μπορεί ο άνθρωπος να βιώνει την υπαρξιακή του ταύτιση με τον Σωτήρα Χριστό, και επομένως να λαμβάνει και να προσφέρει τη χαρισματική ενδυνάμωση της κτιστής ύπαρξής του έως τον υπέρτατο αναβαθμό της μυστηριακής του υπόστασης ως τέκνο Θεού. Αυτό δεν είναι μια θεωρητική πρόταση ευδαιμονίας. Είναι η εκκλησιαστική πραγματικότητα που κάνει τη ζωή άξια να τη ζει ο άνθρωπος με όρους εσχατολογικής τελείωσης και κατά τρόπο παράδοξο, μέσα στον αποσπασματικό χωροχρόνο της ιστορικής εμπειρίας.
Appears in Collections:ΟΡΘ Διπλωματικές Εργασίες

Files in This Item:
File Description SizeFormat 
Κείμενο Δ.Ε. 2018 1 τελικο pdf.pdfΚΕΙΜΕΝΟ Δ.Ε. Γ. ΤΖΑΝΑΚη1.98 MBpdfView/Open


Items in Apothesis are protected by copyright, with all rights reserved, unless otherwise indicated.