Please use this identifier to cite or link to this item: https://apothesis.eap.gr/handle/repo/33388
Title: Τυπικές και άτυπες μορφές πολιτιστικής διαχείρισης στην Ελλάδα της οικονομικής κρίσης (2008-2016): συγκριτική μελέτη για την πολιτιστική βιωσιμότητα.
Authors: ΑΣΠΙΩΤΗ, ΜΑΡΙΑ
Advisor: Τσουρβάκας, Γεώργιος, Αναπλ. Καθηγητής ΑΕΙ, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ)
Keywords: πολιτιστική βιωσιμότητα;cultural sustainability;αυτοδιαχειριζόμενοι κοινωνικοί χώροι;self-managed social centres;πολιτιστικά δίκτυα;cultural networks;ομότιμες οικονομίες;peer-to-peer (P2P) economies
Issue Date: Oct-2016
Abstract: Το πολιτιστικό τοπίο είναι ένας δυναμικά αναπτυσσόμενος χώρος, ευαίσθητος στις κοινωνικο-πολιτικές, οικονομικές, τεχνολογικές και περιβαλλοντικές μεταβολές. Οι συνθήκες στο μικρό και μακρό περιβάλλον των συμετεχόντων (stakeholders) στον πολιτισμό τα τελευταία χρόνια εξαιτίας – σε μεγάλο βαθμό – στην οικονομική, πολιτιστική και ανθρωπιστική κρίση διεθνώς, έχουν επιβάλει αφενός αλλαγή στην άσκηση της πολιτιστικής διαχείρισης γενικότερα και, στο ρόλο του μουσείου ως παραγωγό πολιτισμού ειδικότερα, και αφετέρου, αναθεωρημένες σχέσεις τόσο με το κοινό τους όσο και με το πολιτιστικό προϊόν και έχουν προτάξει το ζήτημα της βιωσιμότητας των πολιτιστικών οργανισμών. Από την άλλη, παρατηρείται μια αυξανόμενη τάση τα τελευταία χρόνια – στην Ελλάδα ειδικότερα αλλά και σε διεθνές επίπεδο – της παραγωγής πολιτιστικού προϊόντος και μετάδοσης της γνώσης στο πλαίσιο και εξωθεσμικών κοινωνικών χώρων – όπως οι αυτοδιαχειριζόμενοι κοινωνικοί χώροι (ΑΚΧ), οι ανεξάρτητες ομάδες πολιτισμού, τα κοινωνικά στέκια ακόμα και οι καταλήψεις δημοτικών εγκαταλελειμένων χώρων. Η παρούσα εργασία στοχεύοντας να συμβάλει στην επιστημονική έρευνα για την πολιτιστική βιωσιμότητα στην Ελλάδα, διερευνά σε συγκριτική μελέτη τις τυπικές και άτυπες μορφές πολιτιστικής διαχείρισης από την αρχή της οικονομικής ύφεσης στην Ελλάδα έως την περίοδο εκπόνησης της εργασίας (2008-2016) και συζητά την αποτελεσματικότητά τους ως δείκτη της βιωσιμότητάς τους, με έμφαση σε συνθήκες όπως αυτές που έχει διαμορφώσει η οικονομική κρίση των τελευταίων ετών στην Ελλάδα. Για το σκοπό της έρευνας μελετήθηκαν στον επιτρεπτό βαθμό (α) τυπικοί οργανισμοί πολιτιστικής διαχείρισης στην Ελλάδα της οικονομικής κρίσης (2008-2016), δημόσιοι και ιδιωτικοί, με έμφαση στα μουσεία, (β) οι δικτυώσεις μουσείων και πολιτιστικών οργανισμών, με έμφαση στο Δίκτυο Μουσείων και Πολιτιστικών Οργανισμών Αθήνας και στην «Κίνηση των 5 Μουσείων» στη Θεσσαλονίκη και, (γ) Αυτοδιαχειριζόμενοι Κοινωνικοί Χώροι, Πολιτιστικές διαδρομές, Ανεξάρτητες Πολιτιστικές Ομάδες και Καταλήψεις ως αντιπροσωπευτικές τυπολογίες πολιτιστικής διαχείρισης που δραστηριοποιούνται παράγοντας πολιτιστικό προϊόν και υπηρεσίες στην Ελλάδα κατά την περίοδο 2008-2016, θεσμικά ή εξωθεσμικά. Σκοπός της μελέτης είναι να παρουσιάσει και να συγκρίνει αυτές τις τυπολογίες και τα μοντέλα πολιτιστικής διαχείρισης που υιοθετούν ως απάντηση στην αντιμετώπιση της οικονομικής και πολιτιστικής κρίσης της εποχής μας για να δείξει πιο από αυτά τα μοντέλα πολιτιστικής διαχείρισης είναι περισσότερο βιώσιμο στις συγκεκριμένες συγκυρίες και μπορεί ίσως να αποτελέσει πρότυπο πολιτιστικής διαχείρισης στο νέο τοπίο του πολιτισμού. Τα ερευνητικά ερωτήματα που διερευνήθηκαν αφορούν τα εξής (α) Αποτελούν οι άτυπες μορφές πολιτιστικής διαχείρισης ανταγωνιστή για τις τυπικές μορφές στην Ελλάδα σήμερα;, (β) Το σύγχρονο μοντέλο πολιτιστικής διαχείρισης με βάση το στρατηγικό μάνατζμεντ στα μουσεία είναι περισσότερο βιώσιμο από το μοντέλο αστικής συλλογικότητας που προτείνει ο Lord ή από το μοντέλο της ομότιμης παραγωγής του Bauwens; (γ) Η δικτύωση αποτελεί επιτυχή διέξοδο για την αντιμετώπιση της οικονομικής κρίσης στην αγορά του πολιτισμού; (δ) Ένα μοντέλο υβριδικού τύπου που να συνδυάζει τις αρχές της παραδοσιακής πολιτιστικής διαχείρισης, του στρατηγικού μάνατζμεντ και του εθελοντισμού μπορεί να εφαρμοστεί εξίσου επιτυχημένα σε τυπικές και άτυπες μορφές πολιτιστικής διαχείρισης; Μεθοδολογικά, η συγκριτική μελέτη στην παρούσα εργασία συνδυάζει την περιγραφική έρευνα και την επεξηγηματική έρευνα. Υποκείμενα της μελέτης είναι ενδεικτικές δομές και συλλογικές δράσεις στο χώρο του πολιτισμού. Ως βασική παράμετρος επιδρώσα στην αλλαγή παραδείγματος στην πολιτιστική διαχείριση στην Ελλάδα αλλά και στην ανάδυση των άτυπων μορφών πολιτιστικής διαχείρισης, λήφθηκε η βαθιά δημοσιονομική οικονομική κρίση των τελευταίων ετών στην Ελλάδα. Για τη συλλογή δευτερογενών δεδομένων επιλέχθηκε (α) η βιβλιογραφική και δικτυογραφική επισκόπηση, (β) η παρακολούθηση συνεδρίων με σχετική θεματολογία, (γ) η επισκόπηση οπτικοακουστικού (βίντεο) και έντυπου υλικού (πρακτικά συνεδρίων, μανιφέστα κ.α.) και για τη συλλογή πρωτογενών δεδομένων (i) η δια ζώσης και επιτόπια προσυμφωνημένη συνέντευξη με στελέχη της διοίκησης, με το προσωπικό και με το κοινό των οργανισμών/ομάδων υπό μελέτη και με ειδικούς του χώρου και, (ii) η συμπλήρωση ερωτηματολογίων. Τα ερωτηματολόγια που χρησιμοποιήθηκαν περιλαμβάνουν (α) ερωτηματολόγια ερωτήσεων ανοιχτού τύπου, (β) ερωτηματολόγια που συντάχθηκαν ειδικά για τις ανάγκες της παρούσας εργασίας: (i) βασισμένα σε τεκμηριωμένα ερευνητικά εργαλεία που χρησιμοποιούνται ειδικά για τις έρευνες σε μουσεία και, (ii) ερωτηματολόγια που συντάχθηκαν ειδικά για τους σκοπούς της παρούσας μελέτης, τα οποία (α) διανεμήθηκαν κατά τη διάρκεια των συνεντεύξεων, και (β) αναρτήθηκαν με πρόσκληση σε επιλεγμένες ομάδες σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης (Facebook) κατά προτίμηση σε ομάδες ειδικού ενδιαφέροντος που έχουν σχέση με τη μουσειολογία και τον πολιτισμό. Τα τελευταία αποτελούν το δείγμα μας για την Έρευνα Κοινού. Το δείγμα των ερωτηθέντων περιλαμβάνει: 1ον. μια στοχευμένη ομάδα «στελέχη-διαχειριστές» (δείγμα ευκολίας) στις υπό εξέταση μελέτες περίπτωσης και, 2ον. την ομάδα «κοινό-καταναλωτές» που αποτελείται από τυχαιοποιημένο δείγμα του στατιστικού πληθυσμού (study population) με δειγματοληπτικό πλαίσιο (sampling frame) το μέσο κοινωνικής δικτύωσης Facebook. Στη συνέχεια πραγματοποιήθηκε Ανάλυση SWOT για να διαπιστωθεί η δυναμική της κάθε μορφής πολιτιστικής διαχείρισης στον υπό εξέταση οργανισμό/συλλογική δράση/ομάδα. Ακολούθησε ερμηνεία των αποτελεσμάτων της ποιοτικής και ποσοτικής Έρευνας Κοινού, ενώ για τη μέτρηση της αποδοτικότητας κάθε τυπολογίας υιοθετήθηκε το μοντέλο του Kaplan. Η έρευνα κατέληξε στα εξής συμπεράσματα: (1) κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης στην Ελλάδα (2008-2016) δραστηριοποιούνται ανταγωνιστικά αλλά και σε ένα βαθμό συμπληρωματικά διαφορετικές τυπολογίες πολιτιστικής διαχείρισης οι οποίες εμπίπτουν τόσο σε θεσμικό όσο και σε εξω-θεσμικό πλαίσιο, (2) μεγαλύτερη βιωσιμότητα εξασφαλίζουν εκείνα τα μοντέλα πολιτιστικής διαχείρισης που βασίζονται στη διείσδυση σε ευρύτερο κοινό, σε εναλλακτικές πηγές εσόδων, σε συμμετοχή στην κοινωνική ανάπτυξη, στην καινοτομία και στην παροχή νέου περιεχομένου και υπηρεσιών, (3) σημαντικό ρόλο-κλειδί για τη βιωσιμότητα και την οικονομική ανάπτυξη της πολιτιστικής μονάδας κατέχει το ανθρώπινο κεφάλαιο, (4) γενικά η «αλλαγή παραδείγματος» στην πολιτιστική διαχείριση στους τυπικούς πολιτιστικούς οργανισμούς είναι ορατή από το κοινό τους και απηχεί θετικά σε αυτό. Εντούτοις χρειάζεται να γίνουν αρκετά ακόμα μέχρι να ικανοποιηθούν πλήρως οι απαιτήσεις του κοινού. Άρα η στρατηγική της εξωστρέφειας και της καινοτομίας φαίνεται ότι λειτουργούν στις τυπικές μορφές πολιτιστικής διαχείρισης και ήδη κάνουν τη διαφορά σε σχέση με προηγούμενα μοντέλα που χρησιμοποιούνταν, (5) η επικοινωνιακή στρατηγική των δικτύων μουσείων δεν λειτουργεί όπως πρέπει καθώς το κοινό και μάλιστα το ενημερωμένο κοινό δεν γνωρίζει την ύπαρξη ούτε το σκοπό δημιουργίας τους, (6) σε αντίθεση με τα δίκτυα μουσείων και πολιτιστικών οργανισμών, το κοινό είναι περισσότερο ενήμερο, ευαισθητοποιημένο και ενεργό ως προς την ύπαρξη, το σκοπό και τις δράσεις των συλλογικοτήτων, των αυτοδιαχειριζόμενων κοινωνικών κέντρων, των εναλλακτικών ανεξάρτητων ομάδων πολιτισμού ακόμα και των καταλήψεων με πολιτιστικό έργο, (7) οι μη τυπικές μορφές πολιτιστικής διαχείρισης αποτελούν εν δυνάμει ανταγωνιστές των τυπικών μορφών, (8) Το μοντέλο αστικής συλλογικότητας είναι περισσότερο βιώσιμο καθώς μπορεί να εφαρμοστεί ευκολότερα και καθολικά σχεδόν σε όλες τις τυπολογίες που εξετάζουμε στην παρούσα εργασία αν και με περιορισμούς που θα μπορούσαν να συζητηθούν σε μια μελλοντική έρευνα. Καταλήγοντας, διαπιστώνουμε εκτός όλων των άλλων την ανάγκη για περαιτέρω διερεύνηση σε επιμέρους στοιχεία και συγκρίσεις των βιώσιμων μοντέλων πολιτιστικής διαχείρισης στο τοπίο του Πολιτισμού στην Ελλάδα της οικονομικής κρίσης.
Appears in Collections:ΔΠΜ Διπλωματικές Εργασίες

Files in This Item:
File Description SizeFormat 
diplomatiki_dpm51-60_maria_aspioti_gtsourvakas_sep2016_arxeioypovolis.pdfΚυρίως σώμα διπλωματικής, Παράρτημα2.33 MBAdobe PDFView/Open


Items in Apothesis are protected by copyright, with all rights reserved, unless otherwise indicated.